Malanda’nın 1584 Sırrı: Bademli ve İsrailler Köylüleri Aynı Mezrayı Birlikte Ekiyordu

Yenişar tarihinin bugün neredeyse unutulmuş yer adlarından biri olan Malanda, 1584 tarihli Osmanlı kayıtlarında son derece dikkat çekici bir ifadeyle karşımıza çıkıyor. M. Akif Erdoğru’nun yayımladığı KK 137 numaralı 1584 tarihli Beyşehir Sancağı tahririnde Malanda için şu kayıt yer alıyor: “Mezra‘-yı Malanda, Bademlü ve İsraillu ziraat ederler, tâbi-i Yenişehir.” Bugünkü Türkçeyle: “Malanda mezrası; Bademli ve İsrailler köylüleri tarafından ekilip biçilmektedir ve Yenişehir Nahiyesi’ne bağlıdır.” Bu kısa kayıt, Malanda’nın 16. yüzyıldaki statüsünü oldukça açık biçimde ortaya koyuyor. Malanda o tarihte bağımsız bir köy olarak değil, Yenişehir Nahiyesi’ne bağlı bir mezra olarak kaydedilmişti. Üstelik arazisini tek bir köy değil, Bademli ve İsrailler halkı birlikte kullanıyordu. Malanda 2.400 akçe gelir sağlıyordu 1584 kaydına göre Malanda’nın toplam yıllık geliri 2.400 akçe idi. Defterde bu gelirin kaynakları arasında tahıl üretimi, otlak ve değirmen bulunuyor. Kayıtta: 140 kile buğday, 140 kile arpa, 425 akçe otlak resmi, ve bir değirmen görülüyor. Bu ayrıntılar Malanda’nın yalnızca boş veya geçici kullanılan bir arazi olmadığını; tarım, hayvancılık ve su gücünden yararlanılan ekonomik bir üretim sahası olduğunu gösteriyor. Bademli ile İsrailler arasındaki bağ Belgenin en ilginç tarafı, iki ayrı köyün aynı mezrada ziraat yapmasıdır. Bu durum 16. yüzyıl Yenişar’ında bugünkü anlamda kesin köy sınırlarının her zaman geçerli olmadığını gösteriyor. Köyler arasında ortak tarla, mera, otlak, değirmen ve mezra kullanımı bulunabiliyordu. Malanda kaydı, Yenişar köylerinin birbirinden kopuk yerleşimler olmadığını; aksine ekonomik açıdan birbirine bağlı bir ağ oluşturduğunu gösteren önemli örneklerden biridir. Peki Malanda bugün neresi? Burada araştırılması gereken asıl soru başlıyor. Osmanlı kayıtlarındaki Malanda adının bugünkü coğrafyada hangi mevkie karşılık geldiğini kesinleştirmek için eski haritalar, tahrir defterleri, yerel mevki adları ve arazi kayıtlarının birlikte karşılaştırılması gerekiyor. Malanda adının Yenişar coğrafyasında daha sonraki yüzyıllarda da yaşayıp yaşamadığını belirleyebilirsek, 1584’teki mezranın bugünkü yerini oldukça dar bir alana indirebiliriz. Yenişar tarihi açısından önemi Malanda belgesi bize tek bir mezrayı değil, eski Yenişar’ın çalışma düzenini gösteriyor: Bademli + İsrailler → Malanda’da ortak ziraat → Yenişehir Nahiyesi Bu nedenle Malanda, Yenişar’ın kaybolmuş yer adlarını ve köyler arası eski arazi ilişkilerini çözmek için üzerinde özellikle durulması gereken yerlerden biri. Kaynak: M. Akif Erdoğru’nun yayımladığı 1584 tarihli KK 137 Beyşehir Sancağı tahrir kayıtları, Yenişehir Nahiyesi, Malanda Mezrası kaydı.