Sarı altın

Şu cennet vatan üzerinde Mevla bizlere sayısız rızık ihsan etmiş. Her ili ve yöremize mahsus ender ürünler bahşederek birbirlerine mecbur kılmış. Bu bağlamda bazı yörelere çay, bazı yörelere fındık, bazı yörelere domates, bazı yörelere ceviz, zeytin, incir, portakal, pamuk, muz ve kayısı gibi ürünler, sebzeler ve meyveler vererek rızıklandırmış. İşte ismiyle özdeşleşen Malatya ilimize de kayısıyı bahşederek bu memleketi adeta ülkemizin ve hatta dünyanın kayısı başkenti kılmış. Bu ifadeyi kullanmamın nedeni, ülkemizde ve dünyada üretilen kayısının yüzdelik payıdır. İşte bu kadar önemli olan kayısının şu günlerde hasat telaşı bu diyarlarda tüm hızıyla sürmektedir. Kayısı başkenti olan memleketim Malatya'da bulunmam nedeniyle, bu denli önemli olan bu ihraç ürünü hakkında yazı yazmamam haksızlık olacaktı.Bu vesileyle kayısıyla ilgili bilgileri ve üretim sürecini kısaca siz değerli okurlarımla paylaşmak istiyorum.Tarım ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) verilerine göre Malatya, Türkiye'nin toplam yaş kayısı üretiminin yaklaşık %55'ini, kuru kayısı üretiminin ise %85'ini tek başına karşılamaktadır.Malatya Ticaret Borsasından temin edilen bilgilere göre de Avrupa Birliği coğrafi işaret tescilli Malatya kayısısı, dünya kuru kayısı pazarının yaklaşık %85'ini elinde tutarak hem kent hem de ülke ekonomisi için "sarı altın" değerini korumaktadır.Malatya genelinde tarım arazilerinin yaklaşık 85-98 bin hektarında kayısı tarımı yapılmaktadır. Kentteki toplam kayısı ağacı sayısı 8,5 milyon ile 9,5 milyon arasında değişmektedir. Sezonlarda yıllık ortalama 400 bin ile 700 bin ton arasında yaş kayısı üretimi gerçekleşmektedir (zirai don, dolu veya iklim şartlarına bağlı olarak bu miktar yıldan yıla dalgalanma gösterebilir).Üretilen yaş kayısının çok büyük bir kısmı kurutmalık olarak değerlendirilmekte ve yıllık ortalama 80 bin ile 110 bin ton arasında kuru kayısı elde edilmektedir.Son yıllarda yaşanan zirai don olayları ve rekolte dalgalanmalarına rağmen, lisanslı depolar ve stok takviyeleri sayesinde ihracat istikrarını korumuştur. Sezonluk ihracat (1 Ağustos - 31 Temmuz sezonu): En son tamamlanan tam ihracat sezonunda yaklaşık 74 bin 774 ton kuru kayısı ihraç edilerek 377 milyon 371 bin dolar gelir sağlanmıştır.Yaşanan dönemsel don olaylarının rekolteyi düşürdüğü yıllarda (örneğin miktar bazında ihracatın 47 bin ton seviyelerine gerilediği dönemlerde) küresel talep nedeniyle ürünün birim fiyatı 9 doların üzerine çıkmış ve yıllık ihracat geliri yine 300 milyon ile 400 milyon dolar bandında tutunmayı başarmıştır. Taze ve kuru kayısı toplamı Türkiye genelinde yıllık 450-480 milyon dolarlık bir büyüklüğe ulaşmaktadır.Malatya kayısısı dünyanın 110'dan fazla ülkesine ihraç edilmektedir. İhracatın yapısı taze ve kuru olmasına göre değişiklik göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), kuru kayısıda geleneksel olarak en büyük hacme sahip alıcıların başında gelmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde ise Almanya (Avrupa'daki en büyük pazar), Fransa, İngiltere, Hollanda ve İtalya başı çekmektedir. Rusya, Brezilya, Avustralya, Kanada ve son yıllarda pazar payı artan Uzak Doğu ülkeleri (özellikle Çin ve Hindistan) ile dünyanın birçok ülkesine ihracat yapılmaktadır.Kuru kayısının üretim süreci ise oldukça zahmetlidir. İslim (2x2 penceresiz oda) denilen kapalı mekânda kükürt ile adeta pişirilerek 6-7 defa toplanıp serilir; çekirdeği çıkarıldıktan sonra tekrar kurutularak kuru kayısıya dönüştürülür.Kayısının çekirdeği ayrıca değerlendirilmekte, özellikle acı çekirdek kozmetik sanayisinde de kullanılmaktadır.Kısaca yöresel adı "mişmiş" olan kayısı, yapraktan önce badem ile birlikte en erken çiçek açan nazlı bir meyvedir. O denli çiçekten itibaren büyüyüp hasat zamanına kadar geçen yaklaşık 5 aylık süreçte başta don, sonra soğuk, dolu ve fırtına gibi tabiî afetlerden kurtulup kurtulamayacağı şüpheli olduğundan; don almayacak"mış", soğuk yakmayacak"mış", fırtına olmayacak"mış" sözlerindeki "mış" eklerinin toplamında "mişmiş" üretilmiş ve yöresel adı olmuştur.Kayısının hasat zamanı özellikle doğu illerinde mevsimlik işçiler aileleriyle birlikte bahçelerde istihdam edilmekte, bahçenin büyüklüğüne göre 30-40 gün süren süreçte hizmet satın alınarak kayısı hasadı tamamlanmaktadır.Kayısı bahçelerinde çalışmak için gelen ailelerin bir kısmı daha sonraları Malatya'ya göç ettiğinden, Malatya nüfusunun yarıdan fazlasını dışarıdan gelenler oluşturmaktadır.Bu nedenle sarı altının bahçeden sofralara olan yolculuğuna tanıklık etmek ve Battalgazi'nin yurdu ve ilk uygarlığın beşiği olan Malatya şehrini gezip görmenizi şiddetle tavsiye etmekteyim.Şehir, binlerce yıl boyunca Hititler, Asurlar, Urartular, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar gibi birçok büyük medeniyete ev sahipliği yapmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Arslantepe Höyüğü, insanlık tarihi için çok önemli bir kırılma noktasıdır. Dünyanın ilk bürokratik devlet yapısının şekillendiği, kerpiç saray kompleksinin ve ilk metal kılıçların bulunduğu yer burasıdır.Bizden söylemesi...