Ameliyat sonrası erken ayağa kalkış, yatak istirahatinin yerini alıyor

Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) yaklaşımları, ortopedi ve omurga cerrahisinde yatak istirahatini varsayılan yol olmaktan çıkardı. Omurga cerrahisi ERAS derlemelerinde erken ayağa kalkış , klinik durum elverişliyse ameliyat günü veya ertesi sabah , protokolün orta kanıtlı bileşenlerinden biri. 2020 tarihli bir meta-analiz, ERAS yollarının yatış süresini düşürdüğünü, bazı serilerde komplikasyonu azalttığını bildirdi. Daha geniş bir şemsiye derleme, yatışta ortalama 1,55 gün kısalma, komplikasyonda görece risk 0,61 ve opioid tüketiminde azalma hesapladı. Fatura tek başına fizyoterapiste kesilmez; paket eğitim, ağrı yönetimi ve erken hareketi birlikte taşır.

Kalça ve diz protezi yolları da aynı dili konuşuyor: mümkün olan en erken güvenli mobilizasyon, zatürre, pıhtı ve kas kaybı riskini yatakta beklemeye tercih ediyor. Türkiye'de hala birçok kişi "ameliyat oldum, bir hafta kıpırdamam" diye geliyor. Kılavuzun tersine çevirdiği cümle bu.

Erken ayağa kalkışın herkesi koridorda koşturmak olmadığını belirten Ataköy merkezli Osteopat Fizyoterapist Ahmet Süleymanoğlu, dozun cerrahi ekiple kurulduğunu söyledi.

YATAK, İYİLEŞME DEĞİL RİSK

Süleymanoğlu şu değerlendirmede bulundu:

"İnsanlar yatağı koruma sanıyor. Uzun yatış, kası eritir, akciğeri tembelleştirir, pıhtı riskini büyütür, korkuyu yerleştirir. ERAS'ın erken mobilizasyonu bu yüzden yazıyor: durum elverişliyse aynı gün veya ertesi sabah oturmak, ayağa kalkmak, birkaç adım. Bu, dikişi zorlamak değil; vücudu işe almaktır."

Güvenli eşiği anlatan Süleymanoğlu, sözlerine şöyle devam etti:

"Erken demek, protezde evde çömelmek veya omurgada ağır kaldırmak demek değil. Ağrı kontrolü, yük kısıtı, yürüteç veya bası düzeni cerrahın çizdiği çerçevede. Fizyoterapinin işi o çerçevede ilk oturuşu, ilk adımı ve nefes-dolaşımı organize etmek. Çerçeve yoksa erken kalkış cesaret, protokol değil."

BİR HAFTA BEKLEMEK, BİR HAFTA KAZANMAK DEĞİL

Gecikmenin maliyetini sıralayan Süleymanoğlu, şunları kaydetti:

"Geç ayağa kalkan kişide ikinci hafta iş artık yalnızca yara değil; kuvvet kaybı ve hareket korkusu. Derlemelerin yatış ve komplikasyon farkı da buradan okunuyor. Hastaneden geç kalan kişide ilk 48 saat çoğu zaman kapanmış oluyor. Erken yönlendirilen dosyada yatak kenarı hedefimiz; bu ikinci grup hala azınlık."

Evde devamın şart olduğunu belirten Süleymanoğlu, "Hastane koridorundaki üç adım, evde koltuğa gömülünce silinir. Erken ayağa kalkış bir gün değil, bir hattır" dedi.

İSTİRAHAT, VARSAYILAN DEĞİL

Süleymanoğlu sözlerini şöyle sonlandırdı:

"Ameliyat sonrası erken ayağa kalkış, yatak istirahatinin yerini alıyor çünkü kanıt yatağı koruma değil, risk olarak yazıyor. Hedefimiz herkesi aynı saatte yürütmek değil; güvenli ilk hareketi ertelememek. Toparlanma, yattığı yerde değil, kalktığı adımda başlıyor."

Ameliyat sonrası rehabilitasyona ilişkin bilgiler fztahmetsuleymanoglu.com üzerinden yayımlanıyor.