Trafik Kazası Kusur Oranı Nasıl Belirlenir ve Nasıl İtiraz Edilir?

Bir kazadan sonra tazminatın büyüklüğünü çoğu zaman rakamlardan önce kusur dağılımı belirler. Trafik kazası kusur oranı, kimin zararının ne ölçüde karşılanacağını doğrudan etkilediği için tutanaktaki tek bir ifade bile sonucu değiştirebilir. Bu yazıda kusurun hangi belgelerle tespit edildiğini, Karayolları Trafik Kanunu'ndaki sürücü kurallarını, bilirkişi raporuna itiraz süresini ve ceza dosyasındaki tespitin hukuk davasına etkisini anlatıyoruz. Anlatılanlar genel bilgidir ve her kaza kendi koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Kusur Oranı Hangi Belgelerle Tespit Edilir?

Sorumluluğun paylaşımı tek bir belgeden değil delillerin bütününden çıkarılır. Kolluğun düzenlediği kaza tespit tutanağı ilk ve en görünür kayıttır, fakat hâkimi bağlayan kesin bir hüküm değildir. Hâkim, bilirkişi raporunu da diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Tutanağın krokisi ile tarafların beyanları arasında çelişki varsa bu çelişki, ek delil toplanması için en güçlü gerekçelerden biridir.

Aşağıdaki deliller tartışmada çoğunlukla belirleyici olur. Her birinin saklanma süresi farklı olduğundan, özellikle kamera kayıtlarının kazadan hemen sonra istenmesi gerekir.

• Kolluk tutanağı ve krokisi, sürücü beyanları ile tutanağa düşülen şerhler

• Yakındaki iş yerlerinin, toplu taşıma araçlarının ve trafik kameralarının kayıtları

• Fren izi, çarpışma noktası ve hasar bölgesini gösteren fotoğraflar

• Görgü tanıklarının beyanları

• Alkol ve uyuşturucu muayene sonuçları, çünkü yaralanmalı veya ölümlü kazalarda ve kollukça müdahil olunan maddi hasarlı kazalarda muayene zorunludur (KTK m.48)

Kanun Hangi Sürücü Hareketlerini Asli Kusur Sayar?

Karayolları Trafik Kanunu'nun 84. maddesi, belirli hareketleri yapan sürücüyü kazada asli kusurlu sayar. Bunlar arasında kırmızı ışıkta geçme, arkadan çarpma, geçme yasağı olan yerde geçme, şeride tecavüz ve kavşaklarda geçiş önceliğine uymama bulunur. Aynı hareketlerden biri birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa ya da kaza sayılanların dışındaki kural ihlallerinden doğmuşsa kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre ayrıca belirlenir.

Hız ve mesafe ise ayrı maddelerde düzenlenir. Sürücü hızını yol, hava ve trafik durumuna uydurmak ve önündeki aracı izlerken güvenli mesafe bırakmak zorundadır (KTK m.52). Kavşaklarda ise yaklaşırken yavaşlamak ve geçiş hakkı olan araca yol vermek gerekir (KTK m.57).

Ortak Kusur Tazminatı Nasıl Azaltır?

Zarar gören de zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir ya da tamamen kaldırabilir (TBK m.52). Örnek olarak emniyet kemeri takmamak veya kask kullanmamak, zararın artmasına katkı olarak tartışılır. İndirim oranı hâkimin takdirindedir ve olayın özelliklerine göre belirlenir.

Burada sık yapılan bir hata vardır. Pay yalnızca kazadaki sürücü davranışıyla sınırlı sanılır, oysa zarar görenin sonradan ortaya çıkan davranışları, örneğin tedaviyi aksatması da indirim konusu olabilir. Bu nedenle aleyhe ileri sürülebilecek her noktanın dilekçede baştan cevaplanması ve karşı delillerin zamanında sunulması gerekir.

Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi ve Kapsamı Nedir?

Hukuk davalarında taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, belirsiz noktaların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir (HMK m.281). Talebin bu sürede hazırlanması çok zor ya da teknik bir çalışma gerektiriyorsa süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Sürenin son gününü kaçırmamak için tebliğ tarihi rapor üzerinde değil, tebligat zarfında aranmalıdır.

İtiraz dilekçesi genel bir memnuniyetsizlik beyanı olmamalıdır. Hız hesabının dayandığı veri, kaza anına ilişkin kabuller, kamera kaydının incelenip incelenmediği ve dağılımın KTK maddeleriyle uyumu somut olarak gösterilmelidir.

Ceza Dosyasındaki Kusur Tespiti Hukuk Davasını Bağlar mı?

Kazadan dolayı ceza soruşturması varsa savcılık ve ceza mahkemesi de inceleme yaptırır. Hukuk hâkimi ise sorumluluğun olup olmadığına karar verirken ceza hukukunun hükümleriyle bağlı değildir, ceza hâkiminin beraat kararıyla da bağlı değildir. Aynı şekilde ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74).

Bu kural iki yönde işler. Ceza dosyasındaki olumsuz rapor hukuk davasında kesin sonuç sayılmaz, olumlu rapor da tek başına yeterli kabul edilmez. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu, tanık beyanları ve kamera kayıtları ise hukuk dosyasına delil olarak getirtilebilir. Bu yüzden iki dosyanın birbirinden habersiz yürütülmemesi, her ikisinde de aynı itirazların tutarlı biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Kusur İtirazında Hukuki Destek

Ceza ve hukuk dosyaları birbirinden farklı sonuç verdiğinde, raporda hesap hatası bulunduğunda ya da sigorta şirketi ile yazışmalarda sorumluluk dağılımı tartışmalı kaldığında dosyanın bütününü birlikte incelemek gerekir. Böyle durumlarda trafik kazası davası sürecinde hangi delilin hangi mahkemeden isteneceği ve itirazın hangi gerekçeye dayandırılacağı önceden planlanabilir.

Kazanın veya tarafların İstanbul'da bulunduğu dosyalarda itiraz dilekçesinin kapsamını ve delil sırasını belirlemek için İstanbul avukat desteği almak zaman kaybını önleyebilir. Bu yazıda yer alan bilgiler genel çerçeveyi anlatır ve somut bir kazaya ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Süreler ve deliller her olayda ayrıca incelenmelidir.