TOROSLARIN SESSİZ TANIKLARI: KÜPE DAĞI’NIN ZİRVESİNDEKİ YÖRÜK MEZARLARI

KONYA / SEYDİŞEHİR – Akdeniz’in sıcak düzlüklerinden serin Toros yaylalarına uzanan asırlık göç yolları, bugün geçmişin hüzünlü ve bir o kadar da vakur şahitlerini ağırlıyor. Konya’nın Seydişehir ilçesi ile Antalya’nın Akseki ilçesi sınırlarında yükselen 2551 rakımlı Küpe Dağı, zirvesindeki gizemli Yörük mezarlıkları ile tarihe ışık tutuyor. Halkalı Kaya yakınlarında ve muhteşem doğasıyla bilinen Küpe Çukuru Yaylası’nda yoğunlaşan bu taş mezarlar, yüzyıllar boyunca bu dağları yurt edinen konargöçerlerin ayak izlerini günümüze taşıyor.

Göç Yolunda Doğanlar ve Ölenler

Kış aylarını Antalya’nın Manavgat ve Alanya sahillerinde geçiren Bozahmetli ve İdirizli gibi köklü Yörük aşiretleri, ilkbaharın gelişiyle birlikte sürülerini otlatmak için Toroslar üzerinden Seydişehir’in serin yaylaranına doğru yola çıkardı.

Haftalar süren bu zorlu yolculuklar sırasında yaşlılık, ani bastıran dondurucu soğuklar, salgın hastalıklar ya da kazalar sonucu hayatını kaybeden Yörükler, göç kervanının o an konakladığı yere gömülmek zorundaydı. Cenazeyi o dönemin arazi ve ulaşım şartlarında taşımak imkânsız olduğundan, vefat eden aile bireyleri en yakın zirveye, kayalık alana ya da yayla düzlüğüne defnedilirdi. Küpe Dağı’nın zirvelerinde karşımıza çıkan tekil veya toplu mezarlar, bu göç trajedilerinin ve yaşanmışlıkların en somut işaretidir.

Halkalı Kaya ve Küpe Çukuru: Tarihin Doğal Arşivi

Seydişehir Belediyesi tarafından doğaseverlerin ve dağcıların rotası olarak tanıtılan Küpe Çukuru mevkii, coğrafi yapısı gereği devasa bir krater veya dolini andırır. Gökçehüyük rotasından tırmanıp Halkalı Kaya’yı geçen dağcıları, tam Küpe Çukuru’na iniş noktasında bu tarihi Yörük mezarları karşılar.

Bu mezarların mimari yapısı, yerleşik köy mezarlıklarından oldukça farklı özellikler gösterir:

• Doğal Taş İşçiliği: Mezarlar, harç kullanılmadan, bölgedeki sal ve kireç taşlarının üst üste yığılmasıyla (kuru duvar tekniği) inşa edilmiştir.
• Yaban Hayatından Koruma: Taşların bu denli yoğun ve ağır şekilde yığılmasının temel sebebi, vahşi hayvanların cenazelere zarar vermesini engellemektir.
• Damgalar ve İşaretler: Bazı mezar taşlarında aşiretlere ait kadim Türkmen damgaları, koyun-koç figürleri veya basit geometrik oymalar yer alır.

Kültürel Miras ve Tescilli Bellek

Geçmişte Akseki ve Seydişehir bölgelerindeki aşiretlerin yayla paylaşım davalarına dahi konu olan Küpe Çukuru, günümüzde resmi bir doğal sit ve kültür alanı niteliğindedir. Yılkı atlarının özgürce koştuğu bu muazzam coğrafya, bağrında sakladığı mezarlarla konargöçer Türk kültürünün Anadolu'daki tapu senetleridir.

Bugün sayıları azalsa da atalarının geleneğini sürdüren son Yörükler, her yaz Küpe Dağı'na çıktıklarında bu mezarları ziyaret ederek Torosların sessiz sahiplerine dualar gönderiyor. Uzmanlar; açık havada, korumasız halde duran bu tarihi mezarların hızla kayıt altına alınması ve bölge turizme kazandırılırken tahrip edilmesini önleyecek tedbirlerin alınması gerektiği konusunda birleşiyor.

Metne Bozahmetli Yörüklerinin göç rotalarını veya Küpe Dağı'ndaki dağcılık parkurlarını da eklemek ister misiniz?