12 Kasım 1931… Seydişehir semalarında tarihi bir uçuş

Seydişehir’in erken Cumhuriyet dönemine ait az bilinen tarihî olaylarından biri, dönem gazetelerinde yer alan belgelerle yeniden gün yüzüne çıktı.

Türk havacılığının öncü isimlerinden Vecihi Hürkuş, Türk Tayyare Cemiyeti yararına gerçekleştirdiği Anadolu uçuşu kapsamında 12 Kasım 1931 Perşembe günü saat 13.00’te Seydişehir’e geldi.

Bu önemli tarihî bilgi, 13 Kasım 1931 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlanan ve Anadolu Ajansı tarafından doğrudan Seydişehir’den gönderilen telgrafla belgeleniyor.

Dönemin gazetesinde yer alan kısa haberde, Vecihi Bey’in saat 13.00’te Seydişehir’e ulaştığı ve buradan Manavgat’a, ardından Antalya’ya uçacağı bildiriliyor.

SEYDİŞEHİR, UÇUŞ PROGRAMINDA ÖNCEDEN BELİRLENMİŞTİ

Vecihi Hürkuş’un Seydişehir’e gelişi sıradan bir ziyaret değildi.

Türk Tayyare Cemiyeti, Cumhuriyet’in ilk yıllarında havacılık düşüncesini Anadolu’da yaygınlaştırmak, halkın ve gençlerin havacılığa ilgisini artırmak amacıyla çeşitli uçuş programları düzenliyordu.

1931 yılındaki ikinci Anadolu uçuşunun güzergâhında ise:

Beyşehir – Seydişehir – Akseki – Manavgat – Antalya

hattı bulunuyordu.

Dönemin Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan programa göre Vecihi Hürkuş’un güzergâh üzerindeki uygun yerleşim merkezlerine inerek halkı havacılık konusunda bilgilendirmesi, konferanslar vermesi ve bazı bölgelerde öğrenciler ile vatandaşları uçağıyla uçurması planlanmıştı.

Bu nedenle Seydişehir, Hürkuş’un uçuş güzergâhına tesadüfen dahil edilmiş bir yerleşim yeri değildi.

ÖNCE KONYA, ARDINDAN BEYŞEHİR VE SEYDİŞEHİR

Vecihi Hürkuş, Seydişehir’e gelmeden önce Konya ve Beyşehir’de önemli temaslarda bulundu.

11 Kasım 1931’de Konya’ya ulaşan Hürkuş, burada halk tarafından karşılandı. Meydanda tayyarecilik konusunda konferans verdi ve Konya üzerinde uçuşlar gerçekleştirdi. Öğrencilerden ve halktan bazı kişiler de uçağıyla uçuruldu.

12 Kasım sabahı ise Konya’dan Beyşehir’e hareket etti.

Anadolu Ajansı kayıtlarına göre Hürkuş, saat 11.00 civarında Beyşehir’e ulaştı. Burada memurlar, öğrenciler ve halk tarafından karşılandı.

Beyşehir’den ayrıldıktan yaklaşık iki saat sonra ise Seydişehir’e ulaştı.

12 KASIM 1931, SAAT 13.00

Seydişehir açısından araştırmanın en önemli noktası tam da burada ortaya çıkıyor.

13 Kasım 1931 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlanan Anadolu Ajansı telgrafı, Hürkuş’un 12 Kasım 1931 günü saat 13.00’te Seydişehir’e geldiğini açıkça ortaya koyuyor.

Böylece Seydişehir tarihindeki bu önemli olay için:

Tarih: 12 Kasım 1931

Gün: Perşembe

Saat: 13.00

Önceki durak: Beyşehir

Sonraki güzergâh: Manavgat ve Antalya

bilgileri dönem basınıyla belgelenmiş oluyor.

“9 KASIM’DA GELDİ” BİLGİSİ NEREDEN GELİYOR?

Seydişehir’in bazı sonraki tarih çalışmalarında Vecihi Hürkuş’un ilçeye 9 Kasım 1931’de geldiği şeklinde bilgiler yer alsa da dönem gazeteleri bu tarihi doğrulamıyor.

Çünkü 9 Kasım 1931, Hürkuş’un ikinci Anadolu turunun başlangıç tarihiydi.

Dönemin gazetelerinde yer alan Anadolu Ajansı telgrafı ise Seydişehir’e fiilî geliş tarihini açık biçimde 12 Kasım 1931 olarak gösteriyor.

Bu nedenle Seydişehir tarihi açısından esas alınması gereken tarih:

12 KASIM 1931 – SAAT 13.00

olarak öne çıkıyor.

SEYDİŞEHİR’DE NEREYE İNDİ?

Araştırmanın henüz kesin olarak aydınlatılamayan noktalarından biri Vecihi Hürkuş’un Seydişehir’de tam olarak nereye indiği.

13 Kasım 1931 tarihli Milliyet haberinde iniş alanının adı belirtilmiyor.

Bununla birlikte Seydişehir’in havacılık tarihini araştıran Ercan Arslan’ın yerel tarih çalışmalarında, Hürkuş’un “Seydişehir Hava İstasyonu” olarak anılan alana indiği aktarılıyor.

Söz konusu alanın Muradiye yoluna giderken eski kanal çevresinde bulunan ve birbirine paralel iki bölümden oluşan bir arazi olduğu belirtiliyor.

Ancak araştırmada da özellikle vurgulandığı üzere, bu alanın 1931 yılındaki kesin sınırlarını ortaya koyan kadastro veya askerî harita henüz tespit edilmiş değil.

SEYDİŞEHİR’DE TAYYARECİLİK KÜLTÜRÜ DAHA ÖNCE BAŞLAMIŞTI

Vecihi Hürkuş’un Seydişehir’e gelişi, ilçenin havacılıkla ilk teması değildi.

Yerel tarih araştırmalarına göre Seydişehir’de Türk Tayyare Cemiyeti faaliyetleri 1920’li yılların ortalarından itibaren görülmeye başladı.

Cemiyetin Seydişehir’deki kurumsal yapılanması ise 1929 yılıyla ilişkilendiriliyor.

Demirci Süleyman Efendi’nin hanını Cemiyet’e bağışlamasının ardından burada Seydişehir Tayyare Cemiyeti’nin faaliyet gösterdiği aktarılıyor.

Yerel başkanlık kronolojisine göre 1929-1933 yılları arasında Cemiyetin başkanlığını Yüzbaşı Ethem Bey yürütüyordu.

Dolayısıyla Vecihi Hürkuş’un 1931 yılında Seydişehir’e gelişi, ilçede daha önce başlayan havacılık faaliyetlerinin üzerine gerçekleşen önemli bir ziyaret olarak değerlendirilebilir.

1926’DA “KONYA TAYYARESİ”

Seydişehir’in de içinde bulunduğu havacılık seferberliğinin izleri daha da geriye gidiyor.

Yerel araştırmalarda, 1926 yılında düzenlenen Konya Tayyare Kongresi sonrasında Konya ve çevresinden Türk Tayyare Cemiyeti’ne önemli miktarda yardım toplandığı ve alınan uçaklardan birine “Konya Tayyare­si” adı verildiği aktarılıyor.

5 Kasım 1926’da Konya’da düzenlenen isim verme töreninde pilot Muzaffer ve makinist Nuri Bey’e çeşitli hediyeler verildi.

Bu gelişmeler, Seydişehir’in de dahil olduğu Konya havalisinde Cumhuriyet’in ilk yıllarında güçlü bir havacılık seferberliği oluşturulmaya çalışıldığını gösteriyor.

SEYDİŞEHİR TARİHİNDE UNUTULMUŞ BİR GÜN

12 Kasım 1931…

Cumhuriyet’in ilanının üzerinden henüz sekiz yıl geçmişti.

Türkiye bir yandan yeni devletin kurumlarını oluştururken diğer yandan havacılık alanında kendi insan kaynağını yetiştirmeye ve halkı havacılıkla buluşturmaya çalışıyordu.

İşte bu dönemde Vecihi Hürkuş’un uçağı Konya’dan havalanarak Beyşehir’e, oradan da Seydişehir’e ulaştı.

Saat 11.00’de Beyşehir’de olan Hürkuş, iki saat sonra saat 13.00’te Seydişehir’e geldi.

Ardından Torosların güneyine doğru uçuşuna devam etti.

Ertesi gün ise Anadolu Ajansı’nın Seydişehir’den gönderdiği birkaç satırlık telgraf, bu tarihi olayı Türkiye basınına taşıdı.

Bugün o birkaç satır, Seydişehir’in erken Cumhuriyet dönemindeki havacılık tarihinin en önemli belgelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.

TARİHİN İÇİNDEN ÇIKAN ÖNEMLİ TABLO

Dönem gazeteleri ve yerel tarih araştırmaları birlikte değerlendirildiğinde Seydişehir’in havacılık geçmişi açısından dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor:

• 1920’li yıllardan itibaren ilçede Türk Tayyare Cemiyeti faaliyetleri görülüyor.
• Seydişehir, Konya ve çevresindeki tayyare kampanyalarının oluşturduğu havacılık hareketinin içinde yer alıyor.
• 1929 sonrasında Seydişehir Tayyare Cemiyeti’nin yerel yapılanması güçleniyor.
• İlçede tayyarelerin inişine uygun bir saha bulunuyor.
• Ve en önemlisi, Türk havacılığının efsane ismi Vecihi Hürkuş, 12 Kasım 1931 günü saat 13.00’te Seydişehir’e geliyor.

Bu nedenle Vecihi Hürkuş’un Seydişehir’e gelişi, yalnızca bir uçağın ilçeye inişi olarak değil, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Seydişehir’in modernleşme ve havacılık tarihine ışık tutan önemli bir olay olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

BELGELER TARİHE IŞIK TUTUYOR

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri de hangi bilgilerin kesin olarak belgelendiğinin, hangilerinin ise henüz araştırılmaya ihtiyaç duyduğunun ortaya konulması.

Kesin olarak belgelenen:

Vecihi Hürkuş’un 12 Kasım 1931 tarihinde saat 13.00’te Seydişehir’e gelişi.

Belirlenen güzergâh:

Beyşehir – Seydişehir – Akseki – Manavgat – Antalya.

Güçlü yerel tarih kaydı:

Seydişehir Hava İstasyonu olarak anılan iniş alanının Muradiye yolu ve eski kanal çevresindeki konumu.

Henüz kesinleşmeyen ayrıntılar:

Hürkuş’u Seydişehir’de kimlerin karşıladığı, ilçede konferans verip vermediği, öğrencileri veya vatandaşları uçurup uçurmadığı ve 1931 yılındaki iniş alanının kesin sınırları.

Tarih araştırmalarında belgenin olmadığı yerde varsayım yapmak yerine, eldeki belgenin söylediğini ortaya koymak büyük önem taşıyor.

Ve bugün elimizde bulunan belge açık:

12 Kasım 1931, saat 13.00… Vecihi Hürkuş Seydişehir’deydi.

KAYNAKLAR

Milliyet, 13 Kasım 1931, s.2 — Anadolu Ajansı’nın Konya, Beyşehir ve Seydişehir telgrafları.

Cumhuriyet, 9 Kasım 1931, s.1 — “Tayyareci Vecihi Beyin Yeni Seyahati”; Türk Tayyare Cemiyeti’nin ikinci ziyaret ve propaganda uçuşu programı.

Ercan Arslan, “Seydişehir Tayyare Cemiyeti (1929)” — Seydişehir Hava İstasyonu, Tayyare Cemiyeti ve 1926 Konya Tayyare­si hakkında yerel tarih araştırması.

Vecihi Hürkuş biyografik kronolojileri — 1931 Türkiye turu ve uçuş güzergâhına ilişkin bilgiler.