Okul Mobilyası Alırken TS EN 1729 Kademesi Neden Şart

Yeni açılan bir okulun satın alma listesinde en kalabalık kalem sıra ve sandalyedir. Kurucunun sorusu basit görünür: "Hangi ölçüde alalım?" Cevap tek bir ölçü değildir. Okul mobilyası, TS EN 1729-1 standardının tanımladığı boy kademesine göre seçilir ve aynı sınıf genellikle iki kademeyle donatılır. Yaşa göre tek ölçü sipariş eden okul, sınıfın bir bölümünü baştan yanlış oturtur.

Standart yaş değil boy söyler. TS EN 1729-1 sekiz kademe tanımlar; her kademede oturma yüksekliği, masa yüksekliği ve bir renk kodu sabittir. Yaş yalnızca yol göstericidir, çünkü aynı yaştaki iki çocuk arasında 15 cm boy farkı olağandır. Anaokulunda kademe 1–2 (gerekirse 0), ilkokul ve ortaokulda kademe 3–6 kullanılır.

Malzeme, kenar, boya ve sabitleme kuralı bütün kademelerde ortaktır; değişen ürün ailesi ve düzendir. Anaokulu, sınıf ve kreş mobilyasını aynı kademe ve malzeme dilinde toplayan okul mobilyası rehberi bu tabloyu tek kaynaktan veriyor; aşağıdaki değerler oradan alındı.

Standart yüksekliklerde 1 cm tolerans tanır. Boy aralıkları bilerek örtüşür: 110 cm boyundaki bir çocuk hem kademe 1 hem kademe 2 aralığındadır. Örtüşmede karar diz arkası yüksekliğine göre verilir; etiket kademe numarasını ve rengi taşır. Renk kodunun işlevi pratiktir: öğretmen masa-sandalye eşleşmesini bakarak kontrol eder.

Tek ölçü sınıfın bir kısmını yanlış oturtur

Yanlış ölçünün sonucu sınıfta görünür. Fazla yüksek sandalyede ayaklar sallanır, çocuk öne kayar ve sırt desteğini kaybeder. Fazla alçak masada sırt kamburlaşır; fazla yüksek masada omuzlar kalkar. Anaokulunda günde dört-beş saat masada geçen çocuk için ölçü, duruşu ve dikkat süresini doğrudan etkiler.

Masa ve sandalye aynı kademeden alınır; standart ikisini birlikte tanımlar ve masa-oturma farkı kademe büyüdükçe açılır: kademe 0'da 19 cm, kademe 2'de 22 cm, kademe 7'de 31 cm. Kademe karıştırmak iki tipik hataya yol açar. Alçak sandalye ile yüksek masa çiftinde çocuk dirseğini masaya ulaştıramaz ve omuzlarını kaldırır. Yüksek sandalye ile alçak masa çiftinde dizler tablaya çarpar ve sandalye geri çekilir.

Sipariş yöntemi üç adımdır: her sınıfta boy ölçülür ya da kayıt dosyasındaki son sağlık ölçümü alınır; boy aralığına göre kademe dağılımı çıkarılır; her kademe için adet belirlenir ve yüzde on kadar yedek pay eklenir. Örnek: 20 çocuklu 4 yaş sınıfında ölçüm 13 çocuğu kademe 1, 7 çocuğu kademe 2 aralığına koyduysa sipariş 14 + 8 olarak verilir. Yeni dönemde çocuklar büyüdükçe kademe 1 takımları küçük yaş sınıfına kaydırılır; mobilya atılmaz, sınıf değiştirir.

"Bize 'hepsi aynı ölçü olsun, karışmasın' diyen okul oluyor. Karışıklık ölçüde değil, sınıfta ayağı yere basmayan çocukta çıkıyor. Etiket ve renk kodu zaten karışmayı önlemek için var." — Mustafa Hüsnü Güneş, Mimar, MEB Tasarım

Sınıf mobilyası düzene göre kesilir

Kademe tek başına yeterli değildir; sınıf mobilyası düzene göre kesilir. İlkokul ve ortaokul dersliğinde üç şema vardır: tahtaya dönük sıralı düzen, tartışma ve sunum için U düzeni, dört-altı kişilik adalarla grup düzeni. Sıralı düzende sıra derinliği ve arka koridor genişliği öndedir; U düzeninde açık uç tahtaya bakar ve köşe sıraları kısa tutulur; grup düzeninde tabla altı diz boşluğu belirleyicidir ve aynı adada iki kademe bulunmaz. Aynı sıra ailesi üç düzen arasında kaydırılabilir.

Kaçış yolu ve kapı önü mobilyasız kalır; yüksekliği 60 cm'i geçen her dolap duvara sabitlenir. Mevcut sıraların bir kısmı kademe, dayanım ve güvenlik uygunsa kalır; keşifte sınıf bazında hangi sıraların tutulacağı yazılı ayrılır.

Mevzuat ölçü vermez, standarda yol açar

Kurucuların sık karıştırdığı nokta şudur: mevzuat masa-sandalye ölçüsü vermez. MEB Özel Öğretim Kurumları Standartlar Yönergesi dersliklerde programda belirtilen araç gereci ister (md. 38), ölçü yazmaz. Kreş yönetmeliği ise masa ve sandalyenin plastik ya da ahşap ve çocuk boyuna uygun olmasını şart koşar (md. 17). Bu şartın ölçüye çevrilmiş hâli TS EN 1729-1'dir; dayanım, denge ve güvenlik deneyleri TS EN 1729-2'den, boyalı yüzeylerde ağır metal geçişi EN 71-3'ten gelir.

Denetimde ölçü sorulmaz. Ancak tek ölçü masa-sandalyeyle oturan karma yaş sınıfı, kreşte çocuk boyuna uygunluk maddesinden eksiklik yazılabilir.

Okul mobilyası şartnamesine yazılacak kalemler

Kamu okulu, belediye ya da kampüs alımında kademe şartnameye girmezse tedarikçi tek ölçü teklif eder. Okul mobilyası üretimi ve teslimi için şartnameye şu kalemler yazılır:

1. Kademe ve adet dağılımı sınıf bazında; dağılım boy ölçümüne dayanır, yaşa değil.

2. Masa ve sandalye aynı kademeden; etiket veya renk kodu zorunlu; tolerans 1 cm.

3. Gövde E1 panel, tabla 18 mm, kenar 2–3 mm PVC, su bazlı ve EN 71-3 raporlu boya.

4. TS EN 1729-2 dayanım, denge ve istif deneylerine uygunluk beyanı.

5. Yüksekliği 60 cm'i geçen ünitelerde duvara sabitleme ve montaj tutanağı; kaçış yoluna mobilya konmaz.

6. Belge teslimi malzeme kalemine bağlı: kademe listesi, E1 beyanı, EN 71-3 raporu, montaj tutanağı tek klasörde.

7. Numune ve renk onayı süreci; büyüme için yedek pay ve kademe geçiş planı.

Tasarım ve üretimi aynı ekipte yürüten MEB Tasarım, sınıf siparişini bu listeyle alıyor: sınıf bazında boy ölçümü, kademe etiketli üretim, tatil penceresinde montaj.

Sık sorulanlar

Anaokulu mobilyası ile okul mobilyası aynı mıdır? Aynı standart, farklı kademe. Anaokulunda kademe 1–2 (gerekirse 0), ilkokul ve ortaokulda kademe 3–6. Malzeme, kenar, boya ve sabitleme kuralı ortaktır; ürün ailesi ve düzen değişir.

Tek ölçü masa-sandalye alabilir miyim? Hayır. Aynı yaşta 15 cm boy farkı olağandır; sınıf iki kademeyle donatılır. Tek ölçü, bir grubu yanlış oturtur.

Bir sınıfa kaç kademe gerekir? Tek yaş grubundan oluşan sınıfta genellikle iki, karma yaş sınıfında üç. Oran sınıfın boy ölçümüne göre belirlenir; sipariş listesine yüzde on kadar yedek pay konur.

Okul mobilyasında ölçü tek kaynaktan okunur: TS EN 1729-1. Boy ölçümünü alan, kademe dağılımını şartnameye yazan ve teslimi belge klasörüne bağlayan okul, sınıfın tamamını doğru oturtur.