KAYALARA KAZINAN YEDİ ATLININ 1.800 YILLIK SIRRI

Derebucak’ın Taşlıpınar Mahallesi’ndeki kaya kabartmaları, Roma Dönemi’nin bilinmeyen inanç dünyasını aydınlatıyor. Yazıtlarda bir kölenin, bir ayakkabı ustasının ve üçüncü bir adak sahibinin izleri bulunuyor.

KONYA – Konya’nın Derebucak ilçesine bağlı Taşlıpınar Mahallesi’nde (eski adıyla Zekeriyaköy) kayalara işlenmiş yedi atlı figür, yaklaşık 1.800 yıl öncesinden günümüze uzanan dikkat çekici bir tarihî mirası yaşatıyor.

İlk bakışta savaşçıları veya askerî bir birliği andıran bu kabartmalar, uluslararası akademik araştırmalara göre Roma İmparatorluk Dönemi’nde savaş tanrısı Ares’e adanmış bir kutsal alanın izlerini taşıyor.

Ancak bu tarihî mirasın asıl dikkat çekici yönü yalnızca atlı figürler değil. Kaya üzerindeki yazıtlar, yaklaşık 1.800 yıl önce bu topraklarda yaşamış bir ayakkabı ustasının, köle statüsündeki bir kişinin ve başka bir adak sahibinin hikâyesini de günümüze taşıyor.

YEDİ ATLI, YEDİ AYRI TARİHÎ İZ

Taşlıpınar’daki doğal kaya yüzeyine oyulmuş yedi süvari kabartması, Anadolu’nun Roma Dönemi dinî yaşamına ışık tutan önemli eserler arasında gösteriliyor.

Yüksek miğferleri, savaşçı kıyafetleri ve at üzerindeki duruşlarıyla dikkat çeken figürlerin bir kısmı kemerli nişler içerisine işlenmiş. Bazılarında kılıç ve başka savaşçı donanımları görülüyor.

Araştırmacılar, bu tasvirleri sıradan asker figürleri olarak değil, at üzerinde betimlenen tanrı Ares'in yerel kültüyle bağlantılı adak kabartmaları olarak değerlendiriyor.

Peter Talloen’in 2015 yılında yayımlanan Cult in Pisidia adlı araştırmasında Taşlıpınar’daki yedi kaya kabartması özel olarak ele alınıyor. Çalışmada üç kabartmada Ares’e yönelik adak yazıtları bulunduğu, diğer dört kabartmanın ise yazıtsız olduğu belirtiliyor.

BİR AYAKKABI USTASININ 1.800 YILLIK ADAĞI

Yazıtların en dikkat çekici isimlerinden biri Aurelius Solon.

Antik kayıtlarda mesleği ayakkabı ustası olarak belirtilen Solon, Roma Dönemi'nde geçimini zanaatkârlıkla sağlayan insanlardan biriydi.

MS 3. yüzyıla tarihlendirilen adağında at üzerinde tasvir edilen Ares’e yöneldiği anlaşılıyor.

Kemerli bir niş içerisinde yer alan kabartmada tanrı, miğferli ve zırhlı bir savaşçı görünümünde betimlenmiş. Elinde kılıç bulunan figürün alt bölümünde Medusa başı motifi de yer alıyor.

Bir ayakkabı ustasının savaş tanrısına neden adak sunduğu ise bilinmiyor. Geçim sıkıntısı, ailesinin güvenliği, yolculuk veya korunma dileği gibi kişisel nedenler düşünülebilir. Ancak yazıt, adağın hangi amaçla sunulduğunu açıklamıyor.

Kesin olan şu: Yaklaşık 1.800 yıl önce yaşayan bir zanaatkârın adı, bugün Derebucak’ın kayalarında ve bilimsel yayınlarda yaşamaya devam ediyor.

KÖLE HERMAS'IN KAYALARA KAZINAN HİKÂYESİ

Yazıtlardaki ikinci dikkat çekici isim Hermas.

Hermas’ı diğer adak sahiplerinden ayıran özellik, akademik kayıtlarda köle statüsünde olduğunun belirtilmesi.

Bu ayrıntı, Taşlıpınar’daki kutsal alanın yalnızca askerî veya yönetici sınıfın değil, farklı toplumsal kesimlerden insanların da inanç dünyasında yer tuttuğunu gösteriyor.

Antik çağın toplumsal düzeninde özgür insanlar ile köleler arasında önemli hukukî ve sosyal farklılıklar bulunuyordu. Buna rağmen Hermas'ın da aynı kutsal alanda adak sunmuş olması, dönemin dinî hayatına ilişkin dikkat çekici bir bilgi niteliği taşıyor.

Hermas'ın nerede çalıştığı, kime bağlı olduğu ve Ares'e hangi nedenle adak sunduğu bilinmiyor.

Üçüncü yazıtta ise Sendeas adlı kişinin oğlu olarak tanımlanan bir adak sahibi bulunuyor. Bu kişinin kendi ismi mevcut aktarımlarda açık biçimde belirtilmiyor.

Böylece Taşlıpınar'ın kayaları, bir zanaatkârın, bir kölenin ve baba adıyla tanımlanan başka bir kişinin izlerini günümüze taşıyor.

YUNAN SAVAŞ TANRISI ARES, ANADOLU'DA NEDEN AT ÜZERİNDE?

Taşlıpınar kabartmalarının en önemli özelliklerinden biri, Ares'in at üzerinde betimlenmesi.

Yunan mitolojisinde savaş tanrısı olarak bilinen Ares, klasik sanat eserlerinde çoğunlukla silahlı ve ayakta duran bir savaşçı şeklinde tasvir ediliyor.

Anadolu'daki örneklerde ise atlı tanrı anlayışıyla karşılaşılıyor.

Araştırmacılar bu farklılığı, Anadolu'nun yerel tanrı gelenekleriyle Yunan-Roma dinî dünyasının etkileşimi çerçevesinde değerlendiriyor.

Fransız araştırmacı Louis Robert'in 1955 tarihli çalışması da Taşlıpınar'daki atlı Ares tasvirlerinin yerel Anadolu savaşçı tanrılarıyla ilişkisini tartışan önemli yayınlar arasında bulunuyor.

Dolayısıyla burada karşımıza çıkan Ares, yalnızca Yunan mitolojisinin tanrısı değil, Anadolu'nun yerel inançlarıyla şekillenmiş bir dinî anlayışın da temsilcisi olabilir.

KAYALARIN DIŞINDA DÖRT SÜVARİ DAHA BULUNUYORDU

Taşlıpınar'ın tarihî zenginliği yedi kaya kabartmasıyla sınırlı değil.

İnci Delemen'in 1999 yılında yayımlanan Anatolian Rider-Gods adlı akademik çalışmasında, köydeki bazı evlerin duvarlarında görülen dört ayrı kireçtaşı stel de kayıt altına alınmış.

Araştırmada bu taşınabilir eserler 370–373, doğrudan kaya yüzeyine işlenmiş yedi kabartma ise 374–380 katalog numaralarıyla sınıflandırılmış.

Bu ayrım önemli. Çünkü doğal kaya üzerine işlenen kabartmalar ile sonradan başka yapılarda kullanılan taşınabilir adak stelleri farklı arkeolojik eserler.

Dört stelin özgün buluntu yerleri ve günümüzdeki durumları da Taşlıpınar'ın tarihî mirasının araştırılması açısından önem taşıyor.

AMBLADA ANTİK KENTİYLE TARİHÎ BAĞLANTI

Taşlıpınar'ın antik coğrafyadaki konumu da araştırmacıların ilgisini çekiyor.

Yerleşim, eski Pisidia bölgesinin doğu kesiminde, antik Amblada kentinin yaklaşık 18 kilometre güneybatısında gösteriliyor.

Peter Talloen, Taşlıpınar'ın muhtemelen Amblada'nın kırsal egemenlik alanı içerisinde bulunduğunu değerlendiriyor.

Amblada'ya ait sikkelerde de Ares tasvirlerine rastlanması, bölgedeki tanrı kültünün farklı yönlerden incelenmesine imkân sağlıyor.

2026 yılında Héctor Arroyo-Quirce tarafından yayımlanan Revisiting the Cult of Ares in Greco-Roman Asia Minor başlıklı araştırmada da Amblada sikkelerindeki üç dişli mızrak taşıyan Ares tasviri ele alınıyor.

Bu çalışma, Anadolu'daki Ares kültünün farklı yerleşimlerde farklı sembollerle temsil edildiğini ortaya koyan güncel araştırmalardan biri.

Ancak Taşlıpınar'ın Amblada'ya idari bağlılığı henüz kesinleşmiş değil.

HİTİT Mİ, ROMA MI? TARİHLENDİRMEDE DİKKAT ÇEKEN FARKLILIK

Taşlıpınar kabartmalarıyla ilgili dikkat çeken bir başka konu ise tarihlendirme.

Derebucak Kaymakamlığının resmî internet sitesinde bu eserler, Hititler döneminden kalma kabartmalar olarak tanıtılıyor.

Buna karşılık İnci Delemen'in 1999 tarihli katalog çalışması ve Peter Talloen'in 2015 tarihli araştırması, yedi süvari kabartmasını Roma Dönemi atlı tanrı kültü içerisinde değerlendiriyor.

Talloen'in çalışmasında kutsal alanın MS 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl dönemine tarihlendirilmesi öne çıkıyor.

Burada önemli olan, Anadolu'da daha eski dönemlerden gelen tanrı ve savaşçı tasvir gelenekleriyle mevcut eserlerin yapım tarihini birbirine karıştırmamak.

Mevcut akademik literatür, söz konusu yedi kabartmanın Roma İmparatorluk Dönemi'yle ilişkilendirilmesini destekliyor. Kaymakamlığın tanıtımındaki Hitit tarihlendirmesinin ise uzmanlarca yeniden değerlendirilmesi gerekiyor.

TARİHÎ MİRASIN KORUNMASI GEREKİYOR

Taşlıpınar'daki kabartmaların önemi yalnızca geçmişteki inanç sistemlerini anlatmalarından kaynaklanmıyor.

Bu eserler aynı zamanda Derebucak'ın, Konya'nın ve Anadolu'nun tarihî coğrafyasına ilişkin önemli belgeler niteliği taşıyor.

Araştırmacıların eski fotoğraf ve çizimleriyle bugünkü görüntülerin karşılaştırılması, kaya yüzeylerinin üç boyutlu olarak belgelenmesi, yazıtların yeniden incelenmesi ve eserlerin korunma durumunun uzmanlar tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşıyor.

Özellikle köy evlerinde bulunduğu belirtilen dört taşınabilir stelin günümüzde nerede olduğunun ve korunup korunmadığının araştırılması gerekiyor.

Yaklaşık 1.800 yıl önce bir ayakkabı ustasının, bir kölenin ve başka bir insanın inançlarını kayalara kazıttığı bu alan, bugün yalnızca arkeologların değil, tarih ve kültür mirasına sahip çıkmak isteyen herkesin ilgisini hak ediyor.

Çünkü Taşlıpınar'ın yedi atlısı bize yalnızca Roma'nın tanrılarını değil, o dönemde bu topraklarda yaşayan sıradan insanların hayatlarını, umutlarını ve inançlarını da anlatıyor.

Derebucak'ın dağlarında sessizce duran bu tarihî miras, gün yüzüne çıkarılmayı, tanıtılmayı ve gelecek kuşaklara korunarak aktarılmayı bekliyor.