“Felaketin büyümesine hileli inşaatlar sebep oldu.”(*)
“Felaketin büyümesine hileli inşaatlar sebep oldu.”(*)
Yazı boyutu
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><strong><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">6 ŞUBAT 2023 DEPREMİ</span></strong></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">1939’daki Erzincan Depreminde dönemin gazeteleri şu başlığı atmıştı: “<strong>Felaketin büyümesine hileli inşaatlar sebep oldu.</strong>” Bugün de görüyoruz ki aynı sorun devam etmekte.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">O yıldan bu yana yapı stokumuzu deprem şartlarına göre yapsak demek ki can kaybımız ya çok azalacak ya da olmayacaktı. Türkiye bir deprem ülkesidir ve deprem tehdidi altındadır. </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Bu tehdide karşı yapmamız gereken en öncelikli savunma “güvenli bina” yapımıdır. </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Türkiye’deki deprem yönetmeliği ilk kez 1947’de İtalya’da kullanılan deprem şartnamesi esas alınarak hazırlanmıştır. Ülkemizde bugüne kadar 1947, 1953, 1961, 1968, 1975, 1998, 2007 ve 2019 yıllarında deprem yönetmelikleri güncellenerek yenilenmiştir.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Depremlerde binalarımızın yıkılarak can kaybına sebebiyet vermesini üç temel sebebe bağlayabiliriz; </span></span></span></p>
<ol>
<li><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Zemin Zafiyeti </span></span></span></li>
</ol>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Binalarımızı yaparken ilk şart zemin etüdünün sağlıklı yapılmasıdır. Zemin ile bina barışık olmazsa, birbiri ile bütünleşmezse, kavgalı olursa o bina ayakta duramaz. Bu aslında siyasal hareketlerde de böyledir. Tabanı (zemin) ile tavanı (bina) barışık olmayan ya da zaman içerisinde arası açılan siyasal hareketler iflas etmeye, yıkılmaya mahkûmdurlar.</span></span></span></p>
<ol start="2">
<li><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Malzeme Zafiyeti</span></span></span></li>
</ol>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Daha açık tabiriyle malzemeden çalmaktır. Binanın taşıyıcı unsurları olan kolon, kiriş ve benzeri elamanların yapımında kullanılan çelik ve betonun ideal ölçüde kullanılmamasıdır. Bunlar yapılırken mühendislik hizmetinin optimum seviyede olması gerekir.</span></span></span></p>
<ol start="3">
<li><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">İşçilik Zafiyeti</span></span></span></li>
</ol>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Yeterli miktarda ve uygun çelik ve beton varken işçilik kusurlu olursa, mesela demir bağlama uygun olmazsa, beton vibratör ile sıkıştırılmazsa, betonun piriz (katılaşma) alma şartları ve süresi uygun olmazsa bu yapıdan optimum fayda beklenemez. </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">İşçilikte zafiyetin oluşmaması için de binanın başında mesul mühendis tam zamanlı olarak yakından takip etmelidir. Hatta bu da yetmeyip belediyenin teknik elemanları rastgele ve aniden binaları denetlemelidir.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Aslında mühendislik hizmetleri alanında ülkemizde yeterli donanımda teknik elemanımız fazlasıyla mevcuttur. Bunun yanı sıra dünya çapında inşaat işleri yapan firmalarımız da var. Fakat maalesef ülkemizde çıkarılan mevzuatlar yeterli olmasına karşın bu mevzuatların tatbiki ve takibi yetersiz olduğu için ülkemiz sahip olduğu bu teknik donanımdan yeterince yararlanamamaktadır.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Bu binaların yapımına izin ve ruhsat veren, kontrol ve takip eden belediyelerdir. Teknik alanda bir eğitimi olmayan belediye başkanları, belediye mühendislerine “yapıver, ediver, bir şey olmaz” gibi şeyler diyememelidirler. Bunun için Belediye Başkanları seçildikten sonra bu ve benzeri teknik hususların temel ilkelerinin künhüne vakıf olacak şekilde bilgilendirme programına tabii tutulmalılar. Maalesef belediyelerde aşağı yukarı her toplantıda plan tadilatı yapılır, yoğunluk artışı yapılır, kat artışı yapılır. Bunlar da genellikle bu alanda herhangi bir eğitimi olmayan meclis üyeleri tarafından onaylanır. Bunlar kurumsal bir mantıkla düzenlenmelidir.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">İTÜ’nün Kahramanmaraş Depremi ile ilgili hazırladığı rapor şu gerçekleri ortaya koyuyor ki bunlar yukarıda yazdıklarımızı da teyit eder durumadır; “Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindeki on ilde çok sayıda betonarme bina yıkılarak enkaz haline gelmiştir. Yıkılan binaların enkaz haline gelmesi hususunda birçok parametre etkin olmakla beraber binaların yaşı, temellerin oturduğu zeminlerin taşıma kapasitelerinin düşük olması, inşaatlarda kullanılan malzeme kalitesinin, kolonlar ve kirişlerin en kesit boyutlarının ve donatı miktarlarının yetersizliği, inşa edildiği yıllarda yürürlükte olan yönetmeliklere uygun olarak taşıyıcı sistem elemanlarının inşa edilmemiş olmaları, diğer yapım kusurları ile bitişik nizamda inşa edilen binaların kat seviyelerinin farklı olmaları gibi hususlar en belirgin yıkım nedenleri olarak görülmüştür… Depremlerden etkilenen ve 13,5 milyon kişinin yaşadığı 10 il için, AFAD tarafından 2019-2021 yılları arasında hazırlanan, İl Afet Risk Azaltma Planlarında yapılan tespitler ve öngörülerde, kentlerin büyük bir kısmının gelişmeye elverişli olmayan zeminlerde olduğu ve bu alanlardaki eski ve zayıf yapı stokunun yenilenmesi gerekliliğinin altı çizilmiştir. Mevcut yerleşim alanlarının yer seçimi kararları ve özellikle son 50-60 yıllık hızlı şehirleşme sürecinin beraberinde getirdiği imar ve yapı uygulamaları, imar planlarının hazırlanması ve onaylanması süreçlerindeki yetki ve sorumluluklar, imar aflarının ve beraberindeki yüksek riskli yapı stoku ve mevcut yapı denetim problemleri olarak sıralanmaktadır.”</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Bu rapor yukarıdaki tespitlerimizi desteklemekle beraber şunları da ortaya koymaktadır; </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Yapıları ovalara, alüvyon (kil, kum, çakıl gibi malzemelerin akarsular tarafından taşınarak gelmesi ve birikmesiyle oluşan tortular) bölgelere değil dağlara doğru sert zeminlere yapmalıyız.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><strong><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">“Yeryüzü sizi sarsmasın diye (Allah) yeryüzünde sağlam/sabit dağları yarattı…” (Nahl 15)</span></span></strong></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><strong><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">“Biz, yeri bir beşik, dağları da (yeri dengede tutan) birer kazık yapmadık mı?” (Nebe 6,7)</span></span></strong></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><strong><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Elbette dağlarda da fay hattının geçtiği yerlere dikkat etmek gerekir.</span></span></strong></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Bütün bu olanlar şunu da ortaya koymuştur, imar affı denilen bir olay olmamalı hatta imar affından yararlanan binaların fenni gereksinimler yönünden geri dönüp yeniden incelenmesi gereklidir. Eğer binanın mukavemeti sakat ise iskân (oturma) ruhsatı iptal edilmelidir.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Teknik imkânlardan yararlanılan yerlerde depremin yıkıcı olmadığına şahit olduk. Özellikle şehir hastanelerine konulan “sismik izolatörler” sayesinde yıkım olmamış hatta ameliyatlar bile devam edebilmiştir. Zemindeki kolonlara yerleştirilen bu sismik izolatörler depremin darbesinin absorbe ediyor, sönümlüyor, binaya tesir gücünü azaltıyor ve yıkıcılığını ortadan kaldırıyor. Bu aparatı bir bakıma araçlardaki amortisörlere benzetebiliriz. Bölgedeki TOKİ konutları da bize güzel bir örnek teşkil etmektedir demek ki isteyince yapılabilmektedir. </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Sayın Cumhurbaşkanımızın son yaptığı açıklamada şunları söylemiştir ; “<strong>Bölgedeki inşa ve ihya süreci bilimsellik ilkelerine göre yapılacaktır. Yapılar 3-4 katı geçmeyecektir. Yerleşim yerleri ovalarda dağlara doğru kaydırılacaktır. Bir yıl içerisinde bu bölge imar ve inşa edilecektir. Asrın felaketini asrın dayanışması ile aşacağız Allah’ın izniyle. </strong>“</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">Allah devletimize, milletimize güç, kuvvet, sabır versin. Bu büyük felaketten devlet, millet hepimizin gerekli dersi alması duası ve ümidi ile.</span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif"">(*)Not. Konunun ehemmiyetinden dolayı Makalede Uzman kişiden bilği alınarak kaleme alınmıştır. </span></span></span></p>
<p><span style="font-size:20px"><span style="font-family:Calibri,"sans-serif""><span style="font-family:"Times New Roman","serif""> Makalenin devamında sırası ile "Depremde STK lar" ve " Seydişehir de <strong>hileli inşaatlar var mı ! ?? konuları işlenecek.</strong></span></span></span></p>
