Geçtiğimiz ay petrol fiyatlarındaki dalgalanmayı bahane ederek etiketleri yükselten ambalajlı su markaları, şimdi de Depozito Yönetim Sistemi’ni (DOA) yeni bir zam kalkanı olarak kullanıyor. Yasal olarak eklenmesi gereken 1 TL’lik depozito bedeli, raflara 3 ila 5 TL'lik gizli zamlar olarak yansıdı.

Çevreyi korumak ve ambalaj atıklarını ekonomiye kazandırmak amacıyla hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), bazı içecek ve su markalarının fiyat stratejileri nedeniyle gölgede kaldı. Normal şartlarda tüketicinin boş şişeyi iade ettiğinde geri alacağı 1 TL'lik depozito bedeli, markaların etiket oyunlarıyla adeta bir gizli zam operasyonuna dönüştürüldü. Raflardaki fahiş artışları gören vatandaşlar, sosyal medyada binlerce paylaşım yaparak duruma isyan etti.

Önce Petrol, Şimdi Depozito Bahanesi

Ambalajlı su üreticilerinin bu hamlesi tüketici için ilk değil. Henüz geçen ay Orta Doğu’daki gerilim ve Hürmüz krizi tırmandığında; şişeleme, lojistik ve depolama maliyetlerini öne süren şirketler su fiyatlarına ciddi zamlar yapmıştı. Ancak ilerleyen haftalarda küresel piyasalarda petrol fiyatları hızla geri çekilmesine rağmen hiçbir marka indirim yapmadı. Maliyetler yükselirken fiyatları anında güncelleyen firmalar, maliyet düşüşlerini görmezden gelmeyi tercih etti.

Tüketiciler indirim beklerken devreye giren DOA uygulaması, firmalar için yeni bir fırsat kapısı oldu. Tüketiciye kalıcı bir maliyet getirmemesi gereken sistem, "altyapı ve operasyonel yükler" gerekçe gösterilerek su fiyatlarına yansıtıldı. Yalnızca yasal zorunluluk olan 1 TL'lik bedelin eklenmesi gerekirken, fiyatlar 3 ila 5 TL arasında artırıldı. Üstelik sektör kaynakları, benzer bir zam dalgasının yakında cam şişe maliyetleri bahane edilerek maden suyu ve soda ürünlerine de sıçrayacağını belirtiyor.

Tüketici Konfederasyonu: "Bir Zahmet Bu Kez De Kazanmayıversinler"

Tüketici Konfederasyonu (TÜKON) Başkanı Aydın Ağaoğlu, su markalarının bu hamlesine sert tepki göstererek durumu "apaçık bir fırsatçılık" olarak nitelendirdi. Ağaoğlu yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

"Firmalar yılbaşından bu yana pilot uygulamalarla zaten bu sürecin içindeydi ve eski yönetmelik gereği bir geri kazanım bedeli ödüyorlardı. Yani şu an üzerlerine binen ekstra bir maliyet söz konusu değil. Bu proje ülkemizin çevre ve ekonomi geleceği için hayati önem taşıyor. Ambalajlar geri toplanacak, ithalat ihtiyacı azalacak ve cari açık düşecek. Ülke ve çevre kazanacak. İşletmeler maliyetleri bahane etmeyi bırakıp elini taşın altına koymalıdır. Bu kritik projede o fırsatçı markalar da bir zahmet kazanmayıversin!"

Sistem Nasıl İşliyor? Depozito Parasını Kim Ödüyor?

Vatandaşların iade noktalarında geri aldığı 1 TL’lik ödemenin kaynağı doğrudan marketler ya da markalar değil. Süreç, devletin kurduğu merkezi sistemin yöneticisi olan Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından dijital olarak yönetiliyor. Havuz sistemi şu şekilde işliyor:

1. Havuzun Oluşması: Üretici firma, ürünü piyasaya sürerken ambalaj başına belirlenen depozito bedelini peşin olarak TÜÇA’nın fonuna yatırıyor.
2. Emanet Süreci: Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ürünün toplam fiyatı içinde satıcıya ödüyor ve bu tutar devlet kontrolündeki havuzda bloke ediliyor.
3. Paranın İadesi: Boş şişe iade makinesine atılıp uygulama okutulduğunda sistem işlemi onaylıyor. Havuzda bekleyen 1 TL, Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden anında tüketicinin e-Cüzdan’ına aktarılıyor.

Çözüm Önerisi: Etiketlerde "Şeffaflık" Zorunlu Olmalı

Uzmanlar, raflardaki fiyat karmaşasının önüne geçilmesi ve markaların yaptığı gizli zamların deşifre edilmesi için acil bir adım atılması gerektiği görüşünde. Ambalajlı su ve içeceklerin etiketlerine "Fiyata 1 TL Depozito Bedeli Dahildir" ibaresinin yazılması zorunlu hale getirilirse; vatandaş ödediği paranın ne kadarının geri alabileceği "emanet" tutar olduğunu, ne kadarının ise markanın kendi yaptığı zamdan kaynaklandığını net bir şekilde görebilecek.

Metnin tonunu veya başlık yapısını değiştirmek isterseniz, belirtmeniz yeterlidir. Sektöre ya da yasal düzenlemelere dair vurgulamak istediğiniz özel bir detay var mı?