ARVAN GAVURU VE BELME’NİN HİKÂYESİ
Suğla’nın kıyısında, Tınaztepe’nin eteklerinde saklı kalan bir geçmişin izinde…
Seydişehir’in tarihi yalnızca kitaplarda, arşivlerde ve eski belgelerde saklı değildir. Bazen bir dağın yamacında, bazen kurumuş bir su yolunda, bazen de kuşaktan kuşağa anlatılan bir efsanede karşımıza çıkar.
Arvan Gavuru ve Belme hikâyesi de Seydişehir’in Çatmakaya, Arvana ve Tınaztepe çevresinde anlatılan, geçmişle efsanenin iç içe geçtiği dikkat çekici yerel anlatılardan biridir.
Bu hikâyenin en önemli özelliği, halk hafızasında yaşamasına rağmen tarihî kimliğinin ve yaşandığı dönemin henüz kesin belgelerle ortaya konulamamış olmasıdır.
Arvan Gavuru’nun altınları, Yalıhüyük çiftçisinin buğdayı
Rivayete göre Arvana bölgesinde altın madeni işleten, zenginliğiyle tanınan bir kral yaşarmış. Halk arasında ona Arvan Gavuru denirmiş.
Bir gün Arvana yöresinde büyük bir kıtlık baş göstermiş. Altın çıkarılan, işlenen bu bölgede insanlar yiyecek bulamaz hâle gelmiş. Oysa Suğla Gölü'nün karşı kıyısındaki Yalıhüyük'te çiftçiler buğday yetiştirmeye devam ediyormuş.
Arvan Gavuru, çuvallar dolusu altını bir kervanla Yalıhüyük'e göndermiş. Amacı altınlarını buğdayla değiştirmekmiş.
Kervan çiftçinin kapısına vardığında altınları göstermiş ve karşılığında buğday istemiş.
Çiftçi altının ne olduğunu, ne işe yaradığını bilmediğinden şaşırmış. Altın taşıyıcıları, bunun dünyanın en kıymetli madeni olduğunu, takı yapımında ve alışverişte kullanıldığını anlatmışlar.
Çiftçi de altınları hayvanların yemliğine dökmüş. At yememiş, köpekler de yüzüne bakmamış.
Bunun üzerine çiftçi şu cevabı vermiş:
"Ata verdim at yemedi, ite verdim it yemedi. Bu altınlar sizin karnınızı doyurur belki ama bizim işimize yaramaz. Alın götürün!"
Kervan altınlarıyla birlikte geri dönmüş.
Belme'nin yapılış hikâyesi
Arvan Gavuru'nun asıl sıkıntısı ise altın bulamamak değil, toprağını ekip biçememekmiş.
Suğla Gölü'nün suları yükseliyor, ekilecek araziler sular altında kalıyormuş. Dağlık bölgede tarıma elverişli toprak da sınırlıymış.
Bunun üzerine kral, Suğla'nın sularının önünü keserek kendisine tarım alanı açmak istemiş.
Ustalarını, işçilerini ve hizmetkârlarını toplamış. Ardıç ağaçları kestirmiş, taşlar yontturmuş, helikler hazırlatmış.
Böylece bugün Belme adıyla anılan büyük yapının inşasına başlanmış.
İnşaat aylar, hatta yıllar boyunca devam etmiş. Çok sayıda işçi ve köle, taşların ve ağaçların altında kalarak hayatını kaybetmiş.
Kralın genç oğlu da inşaatın başında çalışmaları takip ediyormuş. Ancak bir gün onun da ölüm haberi gelmiş.
Ölümsüz olduğunu zanneden, ölümün ne olduğunu bilmeyen Arvan Gavuru, oğlunun ölüm haberini alınca büyük bir acıya kapılmış.
Rivayete göre o gün şu sözleri söylemiş:
Ben oldum bin yaş,
Oğlum oldu hamtraş…
Ölüm olduğunu bilseydim,
Koymazdım taş üstüne taş!
Kral, oğlunun ölümüyle hayatın gerçeğini anlamış. Belme'nin inşaatını durdurmuş. Çok geçmeden kendisi de ölmüş.
Böylece Arvan Gavuru'nun hikâyesi, Belme'nin taşlarıyla birlikte günümüze kadar ulaşmış.
Bu anlatının tamamını tarihî gerçek olarak kabul etmek doğru olmaz. Ancak efsanenin geçtiği coğrafyada araştırmaya değer tarihî izler bulunuyor.
Arvana: Bugünkü Çatmakaya'nın eski adı Arvana'dır. Seydişehir Belediyesi de Arvana'yı bölgenin antik yerleşimleri arasında saymaktadır.
T.C. Seydişehir Belediyesi+1Tınaztepe ve Arvana Asarı: 2011 yılı yüzey araştırmasında Çatmakaya'nın yaklaşık 4 kilometre güneyindeki Asar Tepesi'nde sur duvarı kalıntıları ve kayaya işlenmiş kült alanı tespit edilmiştir.
AcademiaMesud Koman'ın araştırması: 1942 yılında yayımlanan çalışmada Arvana Kralı, Tınaztepe'deki kale kalıntıları ve Suğla sularını yönlendirdiği düşünülen eski bir set yapısı üzerinde durulmuştur.
BOZKIR EFSANELERIDSİ yayını: Mehmet Bildirici'nin 2020 tarihli çalışmasında Arvana ve Sandı efsaneleri ayrı bir bölümde ele alınmıştır.
Tarım Orman Bakanlığı
Bir efsaneden çok daha fazlası
Arvan Gavuru ve Belme hikâyesi, yalnızca altın peşinde koşan bir kralın öyküsü değildir.
Bir tarafta altının, diğer tarafta buğdayın değerini anlatır. İnsanların doğayla mücadelesini, suyun hayat üzerindeki etkisini ve ölüm karşısında insanın çaresizliğini hatırlatır.
Bugün Tınaztepe'ye baktığımızda yalnızca kayaları, ormanları ve doğal güzellikleri görmüyoruz. Belki de binlerce yıl öncesinden kalan bir medeniyetin izlerini arıyoruz.
Seydişehir'in geçmişi araştırılmayı bekleyen nice sırla dolu. Belme de bu sırların en dikkat çekici olanlarından biri.
