106 YILLIK MÜCADELE: SEYDİŞEHİR’İN İL OLMA HİKÂYESİNDE 1994’ÜN PERDE ARKASI ARŞİVDEN ÇIKTI! (ÖZEL HABER 2. BÖLÜM

12 OCAK 1994: BİR ŞEHİR ANKARA YOLUNA ÇIKTI!

Seydişehir'in il olma mücadelesinin hafızalarda en çok yer eden tarihi 12 Ocak 1994.

O gün Seydişehir'de büyük bir hareketlilik yaşandı.

Vatandaşlar, il olma taleplerini Ankara'ya duyurmak için otobüsler ve otomobillerle yola çıktı.

Dönemin ulusal basınında yer alan haberlere göre yaklaşık bin araçlık bir konvoy oluştu.

Seydişehirliler, Ankara–Konya–Adana ulaşım hattının Kulu çevresindeki kavşağında toplandı ve karayolunu trafiğe kapattı.

Bu eylemin arka planında ise Beyşehir'in il olacağı yönündeki açıklamalar ve Seydişehir'de oluşan siyasi tepki bulunuyordu.

5 Ocak 1994 tarihinde DYP Konya Milletvekili Ali Günaydın'ın Beyşehir'de yaptığı konuşma, Seydişehir'de yerel televizyonlarda yayımlandı.

Konuşmada kullanılan ifadeler Seydişehir'de tepkiye neden oldu.

Ayrıca dönemin Başbakanı Tansu Çiller'in Beyşehir'in il olacağı yönünde söz verdiğine ilişkin anlatımlar da tartışmaları büyüttü.

Seydişehirliler, kendi ilçelerinin de il olma hakkının bulunduğunu savunarak harekete geçti.

Cumhuriyet gazetesi ertesi gün manşetlerine taşıdı

13 Ocak 1994 tarihli Cumhuriyet gazetesi, yaşananları birinci sayfasında ve 17. sayfasında haberleştirdi.

Haberin başlığı şöyleydi:

“Seydişehirli ‘il’ için yol kapattı”

Gazetenin olay yerinden aktardığı bilgilere göre eylem sırasında vatandaşlar il olma taleplerini dile getirdi, siyasetçilere tepki gösterdi ve Ankara'dan açık bir çözüm bekledi.

Haberde yaklaşık bin araçlık konvoydan söz edilmesi, eylemin büyüklüğünü ortaya koyan önemli bir dönem kaydı.

Ancak araç sayısından hareketle kesin katılımcı sayısı çıkarmak mümkün değil.

Sonraki yıllarda 10 bin, 15 bin ve 30 bin gibi farklı rakamlar dile getirildi. 2012 yılında dönemin Belediye Başkanı Abdulkadir Çat da yaklaşık 10 bin kişinin katıldığı bir yürüyüşten söz etti.

Kesin bir resmî sayım bulunmadığından en doğru ifade, binlerce Seydişehirlinin katıldığı büyük bir toplumsal eylem olduğudur.

CEVHERİ VE MEHMET AĞAR OLAY YERİNE GELDİ

Karayolunun kapatılması üzerine dönemin Devlet Bakanı Necmettin Cevheri ve Emniyet Genel Müdürü Mehmet Ağar bölgeye geldi.

Cevheri, vatandaşlarla görüşerek yolun açılmasını istedi.

Ancak Seydişehirliler yalnızca taleplerinin dinlenmesini değil, il olma konusunda güvence verilmesini de bekliyordu.

Görüşmeler sırasında bir heyetin Ankara'ya giderek Başbakan Tansu Çiller ile görüşmesi gündeme geldi.

Necmettin Cevheri'nin vatandaşlara hitaben kullandığı ve Cumhuriyet gazetesinde yer alan şu sözler dikkat çekiciydi:

“Sizin hakkınızı, Beyşehir dahil, kimseye yedirtmeyiz.”

Gazetenin haberine göre eylem saat 16.25 sıralarında sona erdi.

İki otobüslük heyet Başbakan Tansu Çiller ile görüşmek üzere Ankara'ya hareket etti.

Ancak o gün verilen açıklamalar, Seydişehir'in il yapıldığı anlamına gelmiyordu.

Eylem sona ermişti ama il olma beklentisi devam ediyordu.

15 OCAK 1994: CUMHURİYET ARŞİVİNDEN YENİ BİR BELGE ÇIKTI!

Araştırmanın en dikkat çekici yeni bulgularından biri, 13 Ocak tarihli haberden iki gün sonra yayımlanan Cumhuriyet gazetesinin 15 Ocak 1994 tarihli sayfası.

Gazetenin 13. sayfasında gazeteci Işık Kansu'nun “Çakal demedim, kurt dedim…” başlıklı yazısı yayımlandı.

Bu yazı, 12 Ocak eyleminin arka planındaki tartışmayı başka bir açıdan değerlendirme imkânı veriyor.

Tepkilerin merkezinde bulunan DYP Konya Milletvekili Ali Günaydın, kendisinin Seydişehir halkına “çakal” demediğini, “kurt” ifadesini kullandığını savunuyordu.

Günaydın'ın açıklamasına göre söz konusu ifade Seydişehir halkını değil, kendi partisindeki bazı kişileri hedef alıyordu.

Böylece 1994 olayına ilişkin iki ayrı anlatım ortaya çıkıyor:

Bir tarafta konuşmada kullanılan ifadeleri kendilerine yönelik hakaret olarak değerlendiren Seydişehirliler, diğer tarafta sözlerinin yanlış anlaşıldığını savunan milletvekili.

Bu ayrıntı tarihî araştırma bakımından son derece önemli.

Çünkü olayları yalnızca bir tarafın açıklamalarına dayanarak anlatmak, yaşananların bütün yönlerini ortaya koymaya yetmiyor.

15 Ocak tarihli yazı, tartışmanın diğer tarafının açıklamasını da dönemin gazete arşivine taşıyor.

Seydişehirliler kendilerini sembolik olarak il ilan etti!

15 Ocak 1994 tarihli Cumhuriyet gazetesinin 13. sayfasında bir başka önemli belge daha bulunuyor.

Fotoğrafçı Tarık Tınazay imzalı fotoğrafın açıklamasına göre Seydişehirliler, kendilerini sembolik olarak il ilan ederek bayrağı göndere çekmişlerdi.

Bu fotoğraf, 1994 eyleminin toplumsal hafızadaki yerini gösteren önemli bir görsel belge niteliğinde.

Bir şehrin il olma isteğinin yalnızca siyasi bir talep değil, toplumsal bir kimlik ve aidiyet meselesine dönüştüğünü de ortaya koyuyor.

Bugün 32 yıl öncesine ait bu gazete sayfaları yeniden incelendiğinde, o gün yaşananların neden Seydişehir hafızasında bu kadar derin iz bıraktığı daha iyi anlaşılıyor.

19 ARALIK 1994: İL OLMA SÖZLERİ BU KEZ MECLİSTE SORGULANDI

12 Ocak eyleminden sonra Seydişehir'in il olma meselesi kapanmadı.

19 Aralık 1994 tarihli TBMM görüşmelerinde konu yeniden gündeme geldi.

Kahramanmaraş Milletvekili Esat Bütün, il yapılacağı söylenen ilçelerin durumunu İçişleri Bakanına sordu.

Seydişehir ve Beyşehir de bu ilçeler arasındaydı.

Dönemin İçişleri Bakanı Nahit Menteşe, yaklaşık 140 ilçenin il olma başvurusunda bulunduğunu ve konunun değerlendirme sürecinde olduğunu açıkladı.

Konya Milletvekili Mustafa Ünaldı da Beyşehir, Seydişehir ve Akşehir'e il olma sözü verildiğini belirterek bu vaatlerin neden yerine getirilmediğini gündeme taşıdı.

Böylece Seydişehir'in il olma mücadelesi yalnızca sokaklarda ve yerel toplantılarda değil, Türkiye Büyük Millet Meclisinin tutanaklarında da yer almaya devam etti.

1996: MECLİSE YENİ BİR SEYDİŞEHİR TEKLİFİ DAHA

1994 eyleminin ardından yasama girişimleri sürdü.

TBMM kayıtlarına göre Mustafa Ünaldı, 1 Mart 1996 tarihinde 2/94 esas numaralı “Seydişehir'in İl Olması Hakkında Kanun Teklifi”ni Meclise sundu.

Aynı dönemde Beyşehir'in il olmasına ilişkin ayrı bir teklif de bulunuyordu.

Ancak bu girişimler de Seydişehir'in il statüsüne kavuşmasını sağlayamadı.

Bu gelişmeler, 1994 eyleminin ardından il olma mücadelesinin siyasi ve parlamenter alanda devam ettiğini gösteriyor.

2012: SANAYİ VE EKONOMİK GÜÇ GEREKÇE GÖSTERİLDİ

Seydişehir'in il olma talebi sonraki yıllarda da zaman zaman gündeme geldi.

13 Haziran 2012 tarihinde dönemin Belediye Başkanı Abdulkadir Çat, Ribat FM'de yayımlanan Pozitif Bakış programında konuya ilişkin açıklamalarda bulundu.

Çat, Seydişehir'in sanayi kapasitesini, nüfusunu, Konya'ya uzaklığını ve ekonomik potansiyelini il olma talebinin gerekçeleri arasında gösterdi.

Özellikle Eti Alüminyum tesislerinin ilçenin ekonomik gücüne yaptığı katkıya dikkat çekti.

Bu dönemde il olma tartışması, geçmişteki siyasi vaatlerin yanında sanayi, ulaşım, nüfus ve kamu hizmetleri gibi başlıklar üzerinden de yürütülmeye başladı.

2023: BEYŞEHİR VE SEYDİŞEHİR ORTAK İL OLMA FİKRİNDE BULUŞTU

Seydişehir'in il olma mücadelesinde 2023 yılında farklı bir yaklaşım ortaya çıktı.

Bu kez iki komşu ilçenin ayrı ayrı il olması yerine, Beyşehir ve Seydişehir'in ortak bir idarî yapı altında birleştirilmesi gündeme getirildi.

19 Haziran 2023 tarihinde Beyşehir Belediyesi tarafından yayımlanan açıklamaya göre siyasi parti temsilcileri, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının katıldığı bir toplantı düzenlendi.

Toplantıda ortak il olma hedefi doğrultusunda komisyon oluşturuldu.

Dönemin Beyşehir Belediye Başkanı Adil Bayındır, iki ilçenin ekonomik, sosyal ve turistik potansiyelinin birlikte değerlendirilmesini önerdi.

Bayavşar çevresinin ortak merkez olarak düşünülmesi, ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi ve iki ilçenin değerlerini içeren ortak bir dosyanın hazırlanması gündeme geldi.

Bu yaklaşım, 1994 yılında yaşanan rekabet tartışmasından farklı bir anlayışı ortaya koyuyordu.

Ancak komisyon kurulması, ortak il projesinin resmî olarak kabul edildiği veya kanun teklifine dönüştüğü anlamına gelmiyordu.

5 KASIM 2026: SÖZCÜ GAZETESİ ORTAK İL FİKRİNİ YENİDEN GÜNDEME TAŞIDI

Seydişehir ve Beyşehir'in ortak il olma tartışması 2026 yılında ulusal basında da yeniden yer aldı.

Sözcü gazetesinin 5 Kasım 2026 tarihli “Türkiye'nin İki İlçesi İl Olmak İçin Sırada” başlıklı haberinde iki ilçenin ortak bir il çatısı altında değerlendirilmesi önerisi ele alındı.

Haberde Adil Bayındır'ın 2023 yılında gündeme getirdiği ortak il fikri yeniden hatırlatıldı.

Sanayi, turizm ve ekonomik potansiyel bu önerinin gerekçeleri arasında gösterildi.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Sözcü'nün haberinde yer alan konu, kabul edilmiş bir idarî düzenleme değil, siyasi ve yerel düzeyde tartışılan ortak il önerisiydi.

Üstelik 9 Kasım 2026 tarihinde TBMM'ye sunulan yeni kanun teklifi, Beyşehir'i kapsamayan farklı bir idarî model ortaya koydu.

9 KASIM 2026: SEYDİŞEHİR DOSYASI YENİDEN TBMM'DE

Seydişehir'in il olma serüveninin günümüzdeki en önemli gelişmesi 9 Kasım 2026 tarihinde yaşandı.

CHP Konya Milletvekili Barış Bektaş'ın ilk imza sahibi olduğu “Seydişehir Adıyla Bir İl Kurulması Hakkında Kanun Teklifi” TBMM Başkanlığına sunuldu.

Teklifin esas numarası 2/4032 olarak kaydedildi.

10 Kasım 2026 tarihinde İçişleri Komisyonuna esas komisyon, Plan ve Bütçe Komisyonuna ise tali komisyon olarak havale edildi.

12 Kasım 2026 itibarıyla teklifin durumu komisyonda bulunuyor.

Bu gelişme, Seydişehir'in il olduğu anlamına gelmiyor. Ancak 1920 yılından bu yana farklı dönemlerde gündeme gelen idarî merkez olma arayışının bir kez daha TBMM'ye taşındığını gösteriyor.

Yeni il kurulursa hangi ilçeler bağlanacak?

2026 tarihli kanun teklifinin en dikkat çekici yönlerinden biri, yeni ile bağlanması önerilen ilçeler.

Teklifte Seydişehir merkez olmak üzere beş ilçeden oluşan yeni bir idarî yapı öngörülüyor:

1. Seydişehir
2. Bozkır
3. Ahırlı
4. Yalıhüyük
5. Derebucak

Teklifin ekindeki mahalle listesinde ise ilçelere göre şu sayılar yer alıyor:

Bu listede dikkat çeken ayrıntı Beyşehir'in bulunmaması.

2023 yılında gündeme gelen Beyşehir–Seydişehir ortak il önerisinden farklı olarak 2026 tarihli teklif, Seydişehir merkezli ve Bozkır, Ahırlı, Yalıhüyük ile Derebucak'ı kapsayan bir model ortaya koyuyor.

1920'deki sancak tasarısıyla karşılaştırıldığında da önemli bir değişiklik görülüyor.

O dönemde Seydişehir, Beyşehir, Bozkır ve Akseki'nin merkezi olarak düşünülürken, 2026 teklifinde farklı bir idarî coğrafya öneriliyor.

Yeni il kurulursa hangi düzenlemeler yapılacak?

Kanun teklifi yalnızca yeni bir ilin kurulmasını öngörmüyor. Kamu teşkilatının oluşturulması, personel işlemleri ve mali düzenlemeler konusunda da hükümler içeriyor.

Teklifte öngörülen başlıca düzenlemeler şöyle:

• Yeni il teşkilatının kuruluş ve atama işlemlerinin 60 gün içerisinde yapılması,
• Seydişehir Belediyesinin il belediyesi statüsüne dönüştürülmesi,
• İl genel meclisinin oluşturulmasına ilişkin seçim işlemlerinin düzenlenmesi,
• İl özel idaresinin kurulması ve personel işlemlerinin yürütülmesi,
• Yeni kurulacak il özel idaresine bir yıl süreyle yüzde 50 artırımlı İller Bankası payı verilmesi.

Bunların tamamı henüz kanun teklifinde yer alan düzenlemelerdir. Teklif yasalaşmadığı sürece herhangi bir uygulama başlamış değildir.

Ayrıca yeni bir ilin kurulmasının ekonomik ve idarî sonuçlarının, yalnızca kanun teklifindeki gerekçelerle değil, bağımsız maliyet ve hizmet analizleriyle de değerlendirilmesi gerekiyor.

BİR ASIRLIK MÜCADELENİN ARDINDAN SEYDİŞEHİR NE BEKLİYOR?

Seydişehir'in il olma hikâyesine bütün belgeler ışığında bakıldığında karşımıza farklı dönemlerde ortaya çıkmış önemli girişimler çıkıyor.

1920 yılında yönetim ve güvenlik gerekçeleriyle Seydişehir merkezli bir sancak kurulması düşünüldü.

1988 yılında yerel tanıklıklara göre modern il olma girişimleri başladı.

1992 yılında TBMM'ye kanun teklifleri sunuldu.

12 Ocak 1994'te binlerce insan il olma talebini karayolunda düzenlediği eylemle duyurdu.

1994 yılının sonunda il olma vaatleri Mecliste sorgulandı.

1996 yılında yeni bir kanun teklifi verildi.

2012 yılında sanayi, nüfus ve ekonomik potansiyel yeniden gündeme getirildi.

2023 yılında Beyşehir ile ortak il olma önerisi tartışıldı.

2026 yılında ise Seydişehir merkezli beş ilçelik yeni bir idarî yapı TBMM'ye sunuldu.

Bu gelişmeler, 106 yıla yayılan bir idarî merkez olma arayışının tarihî izlerini oluşturuyor. Ancak hepsini kesintisiz biçimde yürütülmüş tek bir örgütlü hareket olarak değerlendirmek doğru olmaz.

Bugün cevap bekleyen asıl soru yalnızca Seydişehir'in il olup olmayacağı değil.

Yeni bir il kurulacaksa sınırları nasıl belirlenecek? Bağlanacak ilçelerin beklentileri nasıl karşılanacak? Kamu hizmetleri vatandaşlara daha hızlı ve etkin ulaştırılabilecek mi? Yeni idarî yapılanmanın ekonomik maliyeti ne olacak? Sanayi, tarım, turizm ve ulaşım yatırımları nasıl planlanacak?

Bunlar da en az il olma talebi kadar önemli sorular.

106 yıllık hikâyenin son sayfası henüz yazılmadı

Bir tarafta 1920 yılında Meclis gündemine gelen Seydişehir merkezli sancak projesi…

Diğer tarafta 1994 yılında Kulu kavşağında yükselen binlerce insanın sesi…

15 Ocak 1994 tarihli Cumhuriyet gazetesinde saklı kalan fotoğraf ve siyasi tartışmalar…

Ve bugün Türkiye Büyük Millet Meclisinde komisyonlarda bulunan yeni kanun teklifi.

Seydişehir'in il olma mücadelesi, bir şehrin idarî statü arayışından çok daha fazlasını anlatıyor. Aynı zamanda o şehrin hafızasını, beklentilerini, siyasi geçmişini ve geleceğe ilişkin umutlarını yansıtıyor.

Bir asır önce Mecliste tartışılan Seydişehir merkezli idarî yapı hayata geçirilemedi. 1994'te yollara çıkan insanların beklentisi de sonuçsuz kaldı.

Şimdi 2026 yılında yeni bir teklif Meclisin önünde.

Seydişehir'in il olma hikâyesinin geçmişi Meclis tutanaklarında, 1994'ün izleri Cumhuriyet gazetesinin sararmış sayfalarında, geleceğine ilişkin son teklif ise bugün TBMM kayıtlarında duruyor.

106 yıllık bu hikâyenin idarî sonucu henüz belli değil.

Ancak bir gerçek var: Seydişehir'in il olma talebi, aradan geçen bütün yıllara rağmen şehrin gündeminden düşmedi.

ARAŞTIRMANIN KAYNAKLARI VE BELGELERİ

1. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 1, Cilt 6, 112. İçtima, 11 Aralık 1920, s.305–307. Konya'nın idarî teşkilatlanması ve Seydişehir merkezli sancak tasarısı.

2. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 1, Cilt 6, 116. İçtima, 18 Aralık 1920, s.404–421. İdarî teşkilatlanma tasarısının görüşmeleri.

3. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 1, Cilt 7, 130. İçtima, 6 Ocak 1921, s.201–205. Oylama ve ret kararı.

4. Nuray E. Keskin, “Cumhuriyet Döneminde Toprağa Dayalı Örgütlenme: İl Yönetimi Sisteminin Kuruluşu”, MEMLEKET SiyasetYönetim, 2007, Cilt 2, Sayı 5, s.119–174; özellikle s.129.

5. Seydişehir Postası, “32 Yıldır Bitmeyen Sevda! Seydişehir İl Olmayı Bekliyor!”, 11 Ocak 2020. Yılmaz Dönderici söyleşisi.

6. TBMM, 1992 tarihli 2/171, 2/172 ve 2/355 esas numaralı kanun teklifleri.

7. Cumhuriyet gazetesi, “Seydişehirli ‘il’ için yol kapattı”, 13 Ocak 1994, s.1 ve 17.

8. Işık Kansu, “Çakal demedim, kurt dedim…”, Cumhuriyet, 15 Ocak 1994, s.13. Tarık Tınazay imzalı tarihî fotoğrafla birlikte.

9. TBMM Tutanak Dergisi, 19. Dönem, Cilt 76, 57. Birleşim, 19 Aralık 1994, s.53–56.

10. TBMM, 20. Dönem, 2/94 esas numaralı Seydişehir'in İl Olması Hakkında Kanun Teklifi, 1 Mart 1996.

11. Haberler.com, “Seydişehir İl Olmayı Hak Ediyor”, 13 Haziran 2012. Dönemin Belediye Başkanı Abdulkadir Çat'ın açıklamaları.

12. Beyşehir Belediyesi, “Beyşehir Birliği İl Olmak İçin Toplandı”, 19 Haziran 2023.

13. Sözcü, “Türkiye'nin İki İlçesi İl Olmak İçin Sırada”, 5 Kasım 2026.

14. TBMM, 28. Dönem, 5. Yasama Yılı, 2/4032 esas numaralı “Seydişehir Adıyla Bir İl Kurulması Hakkında Kanun Teklifi”, 9 Kasım 2026. Barış Bektaş imzalı teklif ve ekleri.

Editoryal not: 1988 tarihli belediye meclisi kararının özgün nüshası, 1994 eyleminin kesin katılımcı sayısı ve yerel televizyonların özgün yayın kayıtları henüz doğrulanamamıştır. Milliyet, Hürriyet, Sabah ve Tercüman gazetelerinin 10–16 Ocak 1994 arasındaki bütün nüshaları da eksiksiz taranmamıştır. Bu nedenle doğrulanamayan bilgiler kesin tarihî belge gibi sunulmamıştır. 2026 tarihli kanun teklifi ise yürürlüğe girmiş bir kanun değil, TBMM'de komisyonda bulunan bir teklif niteliğindedir.