106 YILLIK MÜCADELE: SEYDİŞEHİR’İN İL OLMA HİKÂYESİNDE 1994’ÜN PERDE ARKASI ARŞİVDEN ÇIKTI! (ÖZEL HABER 1. BÖLÜM

ÖZEL ARAŞTIRMA HABERİ | 12 KASIM 2026

Bir şehir düşünün… Daha Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan, Millî Mücadele devam ederken Türkiye Büyük Millet Meclisinde sancak merkezi olması tartışılmış. Yıllar sonra binlerce insanı il olma talebiyle yollara çıkmış. Milletvekilleri kanun teklifleri vermiş, siyasiler sözler söylemiş, komisyonlar kurulmuş. Ancak aradan 106 yıl geçmesine rağmen beklenen idarî statüye henüz kavuşamamış.

Burası Konya’nın Seydişehir ilçesi.

Seydişehir’in il olma mücadelesinin geçmişi sanılandan çok daha eskiye uzanıyor. 1920 yılında Seydişehir merkezli bir sancak kurulması Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine geldi. 1992 ve 1996 yıllarında kanun teklifleri verildi. 12 Ocak 1994’te binlerce Seydişehirli il olma talebiyle Ankara yoluna çıktı.

Şimdi ise 9 Kasım 2026 tarihinde TBMM’ye sunulan yeni kanun teklifiyle Seydişehir’in il olma meselesi bir kez daha resmî yasama gündeminde.

Üstelik 1994 yılına ait Cumhuriyet gazetesi arşivlerinde ortaya çıkan iki ayrı tarihli haber, o gün yaşananların yalnızca bir yol kapatma eyleminden ibaret olmadığını gösteriyor.

İşte Meclis tutanaklarından gazete arşivlerine, yerel tanıklıklardan yeni kanun teklifine uzanan 106 yıllık Seydişehir hikâyesi…

1920: SEYDİŞEHİR DÖRT KAZANIN MERKEZİ OLACAKTI

Seydişehir’in idarî merkez olma arayışının ilk önemli belgesi, Millî Mücadele yıllarına uzanıyor.

Ankara’da Büyük Millet Meclisinin açılmasının üzerinden henüz birkaç ay geçmişti. Bir taraftan bağımsızlık mücadelesi yürütülürken diğer taraftan yeni devletin idarî yapılanması üzerinde çalışmalar yapılıyordu.

Konya'nın geniş coğrafyası, yönetim ve güvenlik bakımından yeni düzenlemeleri gündeme getiriyordu.

17 Kasım 1920 tarihinde Heyet-i Vekile tarafından kabul edilen ve Meclise gönderilen tasarıda Konya'nın idarî yapısının yeniden düzenlenmesi öngörülüyordu.

Bu düzenlemeye göre Seydişehir merkezli bir sancak kurulacak; Seydişehir, Beyşehir, Bozkır ve Akseki bu idarî yapı içerisinde yer alacaktı.

Tasarı yalnızca Seydişehir'i kapsamıyordu. Konya, Akşehir, Seydişehir ve Karaman merkezli dört müstakil sancak oluşturulması düşünülüyordu.

11 Aralık 1920 tarihli TBMM Zabıt Ceridesi'nin 305–307. sayfalarında yer alan hükümet gerekçesi, Seydişehir'in neden merkez olarak düşünüldüğünü de ortaya koyuyor.

Özellikle Bozkır'ın Seydişehir ile olan ticari ve coğrafi ilişkileri, Akseki'nin Antalya yerine Seydişehir'e bağlanması düşüncesi ve bölgedeki idarî hizmetlerin kolaylaştırılması gerekçeler arasında bulunuyordu.

Bu belge, Seydişehir'in merkez olma meselesinin sonradan ortaya atılmış bir yerel beklenti olmadığını, Millî Mücadele döneminde devletin idarî teşkilatlanması içerisinde ele alınmış somut bir proje olduğunu gösteriyor.

MUSTAFA KEMAL'İN İMZASININ BULUNDUĞU MECLİS BELGESİ

Araştırmada dikkat çeken ayrıntılardan biri de 11 Aralık 1920 tarihli Meclis belgesinde Mustafa Kemal'in adının bulunması.

Belgede Mustafa Kemal, Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi sıfatıyla yer alıyor.

Ancak burada tarihî bir ayrımı doğru yapmak gerekiyor. Bu imza, Mustafa Kemal'in Seydişehir'e özel olarak il olma sözü verdiğini değil, Meclis Başkanlığı makamının resmî sevk işlemini gösteriyor.

Dolayısıyla belge, Seydişehir'in idarî merkez yapılması düşüncesinin dönemin en üst yasama makamında görüşüldüğünü kanıtlaması bakımından önemli.

6 OCAK 1921: MECLİSİN KARARI OLUMSUZ OLDU

Seydişehir'in sancak merkezi olmasını öngören düzenleme Mecliste önemli tartışmalara neden oldu.

Hükümet adına konuşan Dahiliye Vekâleti Vekili Dr. Adnan Bey, Konya'nın geniş coğrafyasının yönetimde meydana getirdiği güçlükleri anlattı.

Seydişehir'in çevresindeki kazalarla ilişkisi ve ticari konumu üzerinde durdu.

Ancak Mecliste yeni idarî birimlerin maliyeti, kamu görevlisi ihtiyacı ve ekonomik yeterlilik gibi konularda itirazlar da yükseldi.

Nuray E. Keskin'in 2007 yılında yayımlanan akademik çalışmasında aktardığına göre ilk oylamada 114 milletvekili oy kullandı. 59 kabul, 55 ret oyu çıktı.

Oylamaya ilişkin itirazlar üzerine yeniden oylama yapıldı.

6 Ocak 1921 tarihindeki oylamaya 129 milletvekili katıldı.

Sonuç şöyleydi:

• Kabul: 49
• Ret: 73
• Çekimser: 7

Meclis Başkanı sonucu şu sözlerle duyurdu:

“Kanun reddedilmiştir.”

Böylece Seydişehir merkezli sancak kurulması düşüncesi yasalaşamadı.

Önemli bir ayrıntı daha var: Reddedilen düzenleme yalnızca Seydişehir'i ilgilendirmiyordu. Konya, Akşehir ve Karaman'ı da kapsayan geniş bir idarî teşkilatlanma tasarısıydı.

Bu nedenle kararı yalnızca Seydişehir'e karşı alınmış bir karar olarak değerlendirmek tarihî gerçeği eksik yansıtır.

Ancak ortada değişmeyen bir gerçek var: Seydişehir, daha 1920 yılında bölgesel bir idarî merkez olarak düşünülmüş, fakat bu proje hayata geçirilememişti.

1988: MODERN İL OLMA MÜCADELESİNİN İLK ADIMLARI

Aradan onlarca yıl geçti.

Seydişehir, sanayisi, ticareti ve ekonomik potansiyeliyle gelişirken il olma talebi de yeniden gündeme gelmeye başladı.

11 Ocak 2020 tarihinde Seydişehir Postası'nda yayımlanan söyleşide, dönemin il olma komisyonu başkanı Yılmaz Dönderici, modern dönemdeki girişimlerin 1988 yılında başladığını anlattı.

Dönderici'nin aktardığına göre dönemin Belediye Başkanı Osman Kocaoğlu zamanında belediye meclisi toplanarak Seydişehir'in il olması için resmî başvuruda bulunulmuştu.

Sonraki süreçte sivil toplum kuruluşları, siyasi parti temsilcileri ve yerel yöneticiler de bu mücadeleye katıldı.

Burada önemli bir kaynak ayrıntısı bulunuyor: 1988 tarihli belediye meclisi kararının aslı henüz elde edilip doğrulanmış değil. Bu nedenle başlangıç tarihi, sürecin içinde bulunmuş Yılmaz Dönderici'nin tanıklığına dayanıyor.

1992: SEYDİŞEHİR İÇİN TBMM'YE KANUN TEKLİFLERİ VERİLDİ

İl olma mücadelesi yalnızca yerel toplantılarla sınırlı kalmadı.

TBMM'nin 13 Şubat 1992 tarihli Gelen Kâğıtlar kayıtlarında, Konya Milletvekili Mustafa Ünaldı ve arkadaşlarının Seydişehir ve Beyşehir'in il yapılmasına ilişkin iki ayrı kanun teklifi bulunuyor.

Seydişehir için hazırlanan teklifin esas numarası 2/172, Beyşehir için hazırlanan teklifin ise 2/171 idi.

Bundan yaklaşık üç ay sonra, 14 Mayıs 1992 tarihinde Celal Kürkoğlu'nun ilk imza sahibi olduğu 2/355 esas numaralı “Seydişehir İlçesinin İl Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” Meclise sunuldu.

Ancak bu teklif yasalaşmadı ve TBMM kayıtlarında hükümsüz kaldı.

Bu belgeler, 1994 yılında yaşanacak büyük eylemden önce de Seydişehir'in il olmasının Mecliste somut biçimde gündeme getirildiğini gösteriyor.

DEVAM EDECEK