SEYDİŞEHİR TARİHİ ;OSMANLI’DAN CUMHURİYET’İN İLK YILLARINA SEYDİŞEHİR’DE GAYRİMÜSLİM NÜFUS

Öz

Bu makale, Osmanlı döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Seydişehir’de yaşayan gayrimüslim nüfusun tarihsel gelişimini, özellikle Rum-Ortodoks ve Ermeni topluluklarını merkeze alarak incelemektedir. Çalışmada Mehmet Akif Erdoğru’nun Seydişehir ve Beyşehir Sancağı üzerine araştırmaları, Konya Vilâyeti salnâmeleri, 1881/82–1893 nüfus serisi, 1914 Osmanlı nüfus istatistiği, 1890–1892 tarihli 235 numaralı Seydişehir Şer‘iyye Sicili üzerine yapılan akademik çalışma, Seydişehir’deki eğitim kurumlarına ilişkin lisansüstü tezler ve yayımlanmış Osmanlı arşiv belgeleri birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, XVI. yüzyıl Seydişehir şehir merkezinde ayrı ve süreklilik gösteren bir gayrimüslim cemaatin belirgin biçimde görünmediğini; XIX. yüzyılın son çeyreğinden itibaren ise Rum-Ortodoks ve Ermeni nüfusun salnâmelerde, mahkeme kayıtlarında, belediye ve eğitim kurumlarında açık biçimde izlenebilir hale geldiğini göstermektedir. 1914 resmî nüfus istatistiğine göre Seydişehir kazasında 129 Ermeni ve 26 Rum bulunmakta; 1915 tarihli nüfus cetvelinin yayımlanmış aktarımında ise şehir merkezinde 128 Ermeni ve 24 Rum yaşamaktadır. Rumların özellikle Alaylar, Ermenilerin ise Kızılcalar çevresinde yoğunlaştıkları; ancak tamamen ayrı, kapalı cemaat mahalleleri oluşturmadıkları anlaşılmaktadır. Gayrimüslimler nüfus açısından küçük bir topluluk olmakla birlikte ticaret, zanaat, hukuk, sağlık ve eğitim alanlarında dikkate değer bir görünürlüğe sahipti.

Anahtar Kelimeler: Seydişehir, gayrimüslim, Rum, Ermeni, Sille, Osmanlı nüfusu, şer‘iyye sicilleri, salnâme, Mehmet Akif Erdoğru.

⸻

Giriş

Seydişehir’in Osmanlı dönemi demografisi üzerine yapılan çalışmaların çoğu Müslüman nüfus, mahalle yapısı, vakıflar ve ekonomik hayat üzerinde yoğunlaşmıştır. Buna karşılık şehirde yaşayan gayrimüslimlerin sayısı, hangi tarihlerde görünür hale geldikleri, nerelerde ikamet ettikleri ve şehir ekonomisindeki rolleri daha parçalı biçimde ele alınmıştır.

Bu çalışmanın temel amacı, dağınık durumda bulunan nüfus, salnâme, mahkeme, eğitim ve idarî kayıtlarını bir araya getirerek Seydişehir gayrimüslim tarihinin daha bütünlüklü bir çerçevesini oluşturmaktır.

Araştırmada özellikle iki metodolojik sorun dikkate alınmıştır. Birincisi, Beyşehir Sancağı, Beyşehir Kazası ve Seydişehir Kazası verilerinin birbirine karıştırılmamasıdır. İkincisi ise tahrir, salnâme, nüfus sayımı ve şer‘iyye sicillerinin farklı amaçlarla hazırlanmış belgeler olduğunun kabul edilmesidir. Bir tahrir defterindeki “hâne” ile XX. yüzyıl başındaki nüfus cetvelindeki kişi sayısı doğrudan aynı anlamı taşımaz.

Mehmet Akif Erdoğru’nun Seydişehir maddesi ve Beyşehir Sancağı üzerine çalışmaları erken Osmanlı döneminin idarî-demografik çerçevesini oluşturmaktadır. Erdoğru, 1899 salnâmesine dayanarak Seydişehir kazasında toplam 16.579 kişinin yaşadığını, bunların 93’ünün gayrimüslim olduğunu belirtmektedir.

⸻

1. XVI. Yüzyılda Seydişehir ve Gayrimüslim Nüfus Meselesi

XVI. yüzyıl Seydişehir’i, Beyşehir Sancağı’nın önemli kaza merkezlerinden biridir. Erdoğru’nun 1584 tarihli nüfus sayımı üzerine çalışması, Seydişehir’in mahalle, köy, vergi ve sosyal yapısının incelenmesi açısından temel kaynaklardan biridir. Türk Tarih Kurumu kataloğunda da Erdoğru’nun Beyşehir Sancağının 1584 Tarihli Nüfus Sayımı: Beyşehir, Seydişehir, Bozkır adlı çalışması Seydişehir nüfus tarihi için temel eser olarak yer almaktadır.

Seydişehir’in XVI. yüzyıldaki mahalle yapısı 1518’de dokuz mahalleden 1584’te on bir mahalleye yükselmiştir. Kentin büyümesinde kırsal alanlardan merkeze doğru göçün etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Bu dönemde dikkat edilmesi gereken en önemli husus, Beyşehir Sancağı’nın tamamıyla Seydişehir şehir merkezinin birbirinden ayrılmasıdır. XVI. yüzyıl Beyşehir kazasında Kıstıfan, Davgana, Gesi, Mili, Akburun ve Mada gibi yerlerde gayrimüslim nüfus bulunmaktadır. 1507’de bu köylerde 179 hâne gayrimüslim kaydedilirken, 1584’te sayı 106 hâneye gerilemiştir.

Bu veri, “Beyşehir Sancağı’nda gayrimüslim yoktu” şeklindeki bir hükmün yanlış olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, mevcut Seydişehir şehir merkezi tahrirleri ve bunların akademik değerlendirmeleri kent merkezinde ayrı, süreklilik gösteren bir Rum veya Ermeni cemaatini açık biçimde göstermemektedir.

Bu nedenle en ihtiyatlı sonuç şudur:

XVI. yüzyılda Beyşehir Sancağı içerisinde gayrimüslim nüfus mevcut olmakla birlikte, Seydişehir şehir merkezinde ayrı ve belirgin bir gayrimüslim cemaat henüz tespit edilememektedir.

⸻

2. XIX. Yüzyılda Dönüşüm

XIX. yüzyılda Seydişehir’in sosyal yapısında belirgin değişiklikler ortaya çıkmıştır. Temettuat defterleri, Seydişehir ekonomisinin tarım, hayvancılık ve küçük ölçekli üretime dayandığını göstermektedir. Ayşe Değerli’nin çalışması, 1840’ların Seydişehir’ini orta büyüklükte bir Osmanlı kasabası olarak tanımlar.

Ancak gayrimüslim nüfusun sistematik biçimde görünür hale gelmesi esas olarak XIX. yüzyılın son çeyreğinde gerçekleşmiştir.

Konya Vilâyeti salnâmeleri üzerinde yapılan kapsamlı tarama, 1868–1914 yılları arasında Seydişehir’in idarî, sosyal, ekonomik ve demografik yapısını yıllara göre izlemeye imkân vermektedir. Ercan Arslan’ın bu çalışması doğrudan salnâmeleri temel almaktadır.

Gayrimüslim nüfusun kronolojik görünümü

Tarih Rum/Ortodoks Ermeni Toplam gayrimüslim Kaynak niteliği

1879 ayrı gösterilmemiş 44 en az 44 Konya Vilâyeti Salnâmesi

1885 42 erkek 36 erkek 78 erkek erkek nüfus

1881/82–1893 93 0 93 genel nüfus sayım serisi

1892 17 72 89 Konya Vilâyeti Salnâmesi

1899 93 ayrı gösterilmemiş 93 Konya Vilâyeti Salnâmesi

1906 24 125 149 Konya Vilâyeti Salnâmesi

1914 26 129 155 Dâhiliye nüfus istatistiği

1915 merkez 24 128 152 BOA DH.EUM.KLU. 9/19 aktarımı

1881/82–1893 nüfus serisinde Seydişehir’de 46 kadın ve 47 erkek olmak üzere toplam 93 Rum-Ortodoks kaydedilmiştir. Aynı tabloda Ermeni nüfus sıfır gösterilmektedir. Genel nüfus 17.993’tür.

Bu tablo 1892 salnâmesindeki 17 Rum ve 72 Ermeni ile birebir örtüşmez. Bu farklılık, nüfus serilerinin kayıt ve tasnif yöntemlerinin değişebildiğini göstermektedir. Dolayısıyla bu sayılar doğrudan “toplu göç” veya “cemaat değiştirme” biçiminde yorumlanmamalıdır.

⸻

3. 1899 Silleli Rum-Ortodoksların Mahalle Talebi

Seydişehir gayrimüslim tarihinin en önemli belgelerinden biri 1899 tarihli Silleli Ortodoksların iskân talebidir.

Yayımlanmış Osmanlı Arşivi Şûrâ-yı Devlet evrakı aktarımına göre Sille’den gelen 25 hanelik Rum-Ortodoks grup 17 Aralık 1899’da Seydişehir Meclis-i İdaresi’ne başvurmuş, 27 Aralık’ta Seydişehir Kaymakamlığı’na müracaat etmiş ve kendileri için ayrı bir yerleşim alanı talep etmiştir.

Başvuruda yer alan kişilerin “on yılı aşkın süredir” Seydişehir’de kiracı veya misafir olarak yaşadıkları belirtilmektedir. Bu ifade, Sille-Seydişehir hareketliliğinin en geç 1880’lerin ikinci yarısında kalıcı bir nitelik kazandığını düşündürmektedir.

Dilekçede 28 kişinin adı bulunmaktadır. Bunlar arasında Hacı İsaoğlu Hristo, Yovanaki, İoannis Hacı Stefo, Hacı Bedros, Mihail oğlu Vasil, Nikola oğlu Mihail, Silleli Mina, Terzi Savva Leontiu, Dava Vekili Yordane oğlu Kostati, Kunduracı Savva, Mimar İliya, İsa oğlu Yorgi Terzi, Kuyumcu Serkiz ve Dülger Simeon gibi kişiler bulunmaktadır.

Bu liste, Seydişehir’deki Rum-Ortodoks topluluğun yalnız nüfus istatistiklerinden ibaret olmadığını göstermektedir. Topluluk içinde:

* terziler,

* kunduracılar,

* kuyumcular,

* mimarlar,

* dülgerler,

* dava vekilleri,

* tüccarlar

bulunmaktadır.

Dolayısıyla Rum nüfusun ekonomik görünürlüğünün toplam nüfus içindeki payından daha yüksek olduğu söylenebilir.

⸻

4. Mahalle Yapısı: Alaylar ve Kızılcalar

Gayrimüslimlerin Seydişehir’de tamamen ayrı mahalleler halinde yaşadığı yönündeki anlatı dikkatle ele alınmalıdır.

1915 tarihli nüfus cetvelinin yayımlanmış aktarımına göre Rumlar Alaylar Mahallesi’nde, Ermeniler ise Kızılcalar Mahallesi yönünde, eski garaj çevresinde ikamet etmekteydi. Alaylar’daki Rum nüfus 14 erkek ve 10 kadın olmak üzere 24 kişi, Ermeni nüfus ise 65 erkek ve 63 kadın olmak üzere 128 kişidir.

Bununla birlikte Alaylar “yalnız Rumların”, Kızılcalar ise “yalnız Ermenilerin” yaşadığı kapalı cemaat mahalleleri değildi. Seydişehir’in Müslüman mahalle yapısı çok daha eskiye gitmektedir. Kızılca/Kızılcalar adı XVI. yüzyılda zaten mevcuttur.

Dolayısıyla doğru ifade:

Rumların Alaylar’da, Ermenilerin Kızılcalar çevresinde yoğunlaştıkları; ancak bu mahallelerin tek dinli cemaat mahalleleri olmadığıdır.

⸻

5. Şer‘iyye Sicillerinde Gayrimüslimler

Seydişehir sosyal tarihinin en değerli kaynaklarından biri şer‘iyye sicilleridir.

233 numaralı sicil 1888–1891 dönemini kapsamaktadır. Ahmet Arı’nın çalışması bu defterin miras, borç, boşanma, evlilik, nafaka ve mehir gibi hukukî işlemler yanında Seydişehir’in sosyal ve ekonomik yapısını da ortaya koyduğunu göstermektedir.

235 numaralı sicil ise Faruk Saltekin tarafından 1890–1892 dönemi için transkribe edilmiştir. Defterde 67 ayrı kayıt bulunmaktadır. Tezin özetinde özellikle “azınlıklarla olan münasebetler”, miras, vekâlet ve ekonomik ilişkilerin tespit edildiği belirtilmektedir.

Bu sicile dayanan yayımlanmış akademik makalede son derece dikkat çekici bir örnek bulunmaktadır. Tol köyünden Kiraz ve Kezban adlı iki kadın, miras işlerini yürütmesi için Ermeni milletinden İstefan’ı vekil tayin etmiştir. İlgili belge BOA, MŞH-ŞSC-d-12/1 olarak gösterilmektedir. Bu kayıt, Müslümanlarla Ermeniler arasında yalnız ticaret değil hukukî güven ve vekâlet ilişkisinin de kurulabildiğini göstermektedir.

Bu örnek, geç Osmanlı Seydişehir’inde gayrimüslimlerin toplumsal temasının yalnız kendi cemaatleriyle sınırlı olmadığını göstermesi bakımından önemlidir.

⸻

6. Eğitim Hayatında Rum ve Ermeni Öğrenciler

Seydişehir’in eğitim tarihi üzerine Ercan Arslan tarafından hazırlanan yüksek lisans tezi, 1876–1930 dönemindeki eğitim kurumlarını Osmanlı arşiv belgelerine dayalı olarak incelemektedir.

Gayrimüslim öğrencilerin Seydişehir okullarında Müslüman öğrencilerle birlikte öğrenim gördüğü belgelenmiştir.

Yayımlanmış öğrenci kayıtlarında örneğin:

* 1904’te Sova Ağa oğlu Yuvani Efendi, 12 yaşında;

* 1906’da Cemır Ağa oğlu Mıgırdiç Efendi;

* 1911’de Rayalon Efendi oğlu Karabet Efendi, 13 yaşında

Seydişehir eğitim kurumlarında öğrenci olarak görünmektedir.

Bu veriler, Rum ve Ermeni ailelerin Seydişehir’de geçici ticaret kolonileri şeklinde değil, çocuklarını yerel eğitim kurumlarına gönderen yerleşik haneler şeklinde de var olduğunu göstermektedir.

⸻

7. Belediye, İdare ve Sağlık Hizmetlerinde Gayrimüslimler

Salnâmeler Seydişehir’de gayrimüslimlerin idarî ve meslekî yaşamda da görünür olduğunu göstermektedir.

1899 tarihli Silleli Rumlar üzerine yayımlanan araştırmada Sova Efendi ve Hacı Pedros’un Seydişehir Meclis-i İdaresi’nde görev aldığı, Aleko ve Yodosaki Efendilerin sandık eminliği yaptığı aktarılmaktadır.

1906 Konya Vilâyeti Salnâmesi’nde ise Seydişehir belediye tabibi Agop Efendi, eczacı ise Karnak Efendi olarak kaydedilmiştir. Ercan Arslan’ın salnâme çalışması bu görevlileri geç Osmanlı Seydişehir’inin sağlık ve belediye teşkilatı bağlamında değerlendirmektedir.

Burada isimlerden hareketle kişilerin etnik aidiyetini otomatik biçimde belirlemekten kaçınılmalıdır. Ancak gayrimüslim isim çevresinin belediye, tıp, eczacılık ve idare alanlarında varlığı açıktır.

⸻

8. 1914 ve 1915: En Güvenilir Geç Osmanlı Sayımları

1914 yılı nüfus istatistiği Seydişehir gayrimüslim nüfusunun en sağlam sayısal göstergelerinden biridir.

Taş ve Yiğit’in kullandığı Dâhiliye Nezâreti Sicill-i Nüfus İdâre-i Umûmiyesi verilerine göre Seydişehir’de:

* Müslüman: 22.946

* Ermeni: 129

* Rum: 26

* toplam: 23.101

kişi yaşamaktadır.

Gayrimüslim nüfus toplam 155 kişidir ve kaza nüfusunun yaklaşık %0,67’sine karşılık gelmektedir.

Bir yıl sonraki 25 Temmuz 1915 tarihli BOA DH.EUM.KLU. 9/19 numaralı belgenin yayımlanmış aktarımında ise şehir merkezinde:

* 24 Rum,

* 128 Ermeni

olmak üzere toplam 152 gayrimüslim bulunmaktadır. Kent merkezi toplamı 4.296 kişidir.

Bu durumda gayrimüslimlerin şehir merkezindeki oranı yaklaşık %3,5 düzeyindedir.

Bu fark son derece anlamlıdır. Kaza toplamında gayrimüslim nüfus yüzde birin altında iken, şehir merkezinde oran birkaç kat daha yüksektir.

Bu durum, Seydişehir’deki gayrimüslimlerin esasen şehirli nüfus karakteri taşıdığını desteklemektedir.

⸻

9. Cumhuriyet’e Geçiş ve Mülkiyetin Yeniden Dağılımı

Millî Mücadele ve mübadele yılları Seydişehir’in demografik yapısında köklü değişikliklere yol açmıştır.

Yayımlanmış arşiv aktarımına göre 1922’de Seydişehir’de 20 Ermeni, 1924’te ise 17 Ermeni bulunmaktaydı. Rum nüfus ise 1924’e gelindiğinde kalmamıştı. Aynı kaynak, Ermenilerden kalan 110 dönüm arazi ile Rumlara ait 1.318 dönüm tarla, 2 dönüm bağ ve 2 evden söz etmektedir. Bu mülklerin bir bölümü Seydişehir’e yerleştirilen Balkan muhacirlerine tahsis edilmiştir.

1924–1926 yılları arasında Seydişehir’e Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya’dan toplam 27 hâne, 117 nüfus muhacir iskân edilmiştir. Bunların bir kısmına gayrimüslimlerden kalan taşınmazlar verilmiştir.

Bu gelişme, gayrimüslim nüfusun ayrılışının yalnız demografik değil, aynı zamanda mülkiyet ve şehir ekonomisi bakımından da önemli sonuçlar doğurduğunu göstermektedir.

⸻

10. Demografik Değişimin Yorumu

Seydişehir gayrimüslim nüfusunun geç Osmanlı dönemindeki gelişimi dört aşamada değerlendirilebilir.

Birinci aşama, XVI. yüzyıldır. Seydişehir şehir merkezinde ayrı bir gayrimüslim cemaat açık biçimde görülmemekte, buna karşılık Beyşehir Sancağı’nın bazı kırsal yerleşimlerinde Hıristiyan nüfus bulunmaktadır.

İkinci aşama, XIX. yüzyılın ikinci yarısıdır. Rum-Ortodoks ve Ermeni nüfus Seydişehir’de belirgin hale gelir. Özellikle Sille bağlantılı Ortodoksların ticaret ve zanaat faaliyetleri öne çıkar.

Üçüncü aşama, 1890–1915 dönemidir. Bu yıllarda gayrimüslimler artık nüfus cetvelleri dışında mahkeme, okul, belediye ve meslek kayıtlarında da görülmektedir.

Dördüncü aşama, 1919–1924 dönemidir. Savaş, göç ve mübadele sonucunda Rum nüfus ortadan kalkmış, Ermeni nüfus ise çok küçük bir gruba gerilemiştir.

⸻

Sonuç

Osmanlı Seydişehir’inde gayrimüslim nüfus, sayıca küçük olmakla birlikte şehir tarihinin ihmal edilemeyecek bir unsurudur.

XVI. yüzyılda Seydişehir şehir merkezinde ayrı bir gayrimüslim cemaatin açık biçimde belgelenememesine karşılık, XIX. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Rum-Ortodoks ve Ermeni nüfus düzenli biçimde kayıtlara girmektedir.

1899’da Silleli Ortodoksların 25 hanelik yerleşim alanı talep etmeleri, bu topluluğun Seydişehir’de geçici değil yerleşik bir nitelik kazandığını göstermektedir. Aynı dilekçedeki kuyumcu, terzi, mimar, kunduracı, marangoz ve dava vekili gibi meslekler, Rum-Ortodoksların şehir ekonomisinde uzmanlaşmış alanlarda faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Şer‘iyye sicilleri ise gayrimüslimlerin Müslümanlarla hukukî ve ekonomik ilişkilerini göstermektedir. 235 numaralı sicilde bir Ermeni vekilin Müslüman kadınların miras işlerini takip etmesi, cemaatler arası güven ilişkisinin önemli bir örneğidir.

1914 resmî istatistiğinde 129 Ermeni ve 26 Rum; 1915 kent merkezinde ise 128 Ermeni ve 24 Rum bulunması, geç Osmanlı Seydişehir’indeki gayrimüslim nüfusun büyüklüğünü yüksek güven düzeyiyle ortaya koymaktadır.

En önemli sonuç şu şekilde ifade edilebilir:

Seydişehir’deki gayrimüslimler büyük bir demografik kitle oluşturmamış, ancak kent ekonomisi, zanaat, hukuk, eğitim, sağlık ve idarî yapılarda nüfus oranlarının üzerinde bir görünürlüğe sahip olmuşlardır. Rum-Ortodoksların özellikle Sille üzerinden oluşan bölgesel ticaret ağına, Ermenilerin ise şehir merkezindeki ticaret, hukuk ve meslek çevrelerine entegre oldukları anlaşılmaktadır.

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki mübadele ve iskân uygulamaları ise bu çok dinli kent yapısını büyük ölçüde sona erdirmiştir.

⸻

Kaynakça

Arı, Ahmet. 233 Numaralı Seydişehir Şer‘iyye Sicili: Değerlendirme ve Transkripsiyonu, Rumi 1304–1307 / Miladi 1888–1891. Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi, 2013.

Arslan, Ercan. Seydişehir Kazasında İlköğretim Kurumları (1876–1930). Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2014.

Arslan, Ercan. “Konya Salnamelerinde Seydişehir (1868–1914).” Merhaba Akademik Sayfalar, C. 19, S. 37, 30 Eylül 2020.

Değerli, Ayşe. “Temettuat Defterine Göre Seydişehir’in Sosyoekonomik Yapısı.” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 30, 2013.

Değerli, Ayşe. Osmanlı Döneminde Seydişehir Kentinin Fizikî ve Sosyoekonomik Yapısı. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2013.

Erdoğru, M. Akif. Beyşehir Sancağının 1584 Tarihli Nüfus Sayımı: Beyşehir, Seydişehir, Bozkır.

Erdoğru, M. Akif. Osmanlı Yönetiminde Beyşehir Sancağı (1522–1584). İzmir, 1998.

Erdoğru, M. Akif. “Seydişehir.” TDV İslâm Ansiklopedisi, 2009.

Erdoğru, M. Akif. “Seydişehir Seydi Harun Külliyesi Vakıfları Üzerine Bir Araştırma.” Tarih İncelemeleri Dergisi, VII, 1992, s. 81–132.

Erdoğru, M. Akif. “Beyşehir ve Seydişehir Kazalarından Kıbrıs Adasına Sürülmüş Aileler.” Tarih İncelemeleri Dergisi, XI, 1996, s. 9–56.

Saltekin, Faruk. 235 No’lu Seydişehir Şer‘iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi: H.1308–1309 / M.1890–1892. Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi, 2013.

Şen, Mehmet Emin – Saltekin, Faruk. Seydişehir şer‘iyye sicilleri ve kadınların hukukî ilişkileri üzerine çalışma, Turkish Studies, 7/4, 2012. Makalede BOA MŞH-ŞSC-d-12/1 numaralı Ermeni vekâlet kaydı kullanılmaktadır.

Taş, Barış – Yiğit, İlker. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Beyşehir Kazası’nda Nüfus.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 2011. Çalışmanın tablolarında Seydişehir için 1881/82–1893 ve 1914 nüfus verileri de yer almaktadır.

Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA). DH.EUM.KLU. 9/19, 25 Temmuz 1915 tarihli Seydişehir Kazası Müslim ve gayrimüslim nüfus cetveli; yayımlanmış aktarımı için bkz. Ercan Arslan’ın değerlendirmesi.

Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA). MŞH-ŞSC-d-12/1, 235 numaralı Seydişehir Şer‘iyye Sicili içindeki Ermeni vekâlet kaydı.

Konya Vilâyeti Salnâmeleri. 1879, 1885, 1892, 1899, 1906 ve 1914 yılları; Seydişehir nüfus, idare ve meslek verileri için bkz. Arslan, “Konya Salnamelerinde Seydişehir.”

“Silleli Rumların Seydişehir’de Mahalle Talepleri.” Seydişehir Gündem, 2020; Osmanlı Arşivi Şûrâ-yı Devlet evrakının yayımlanmış yerel aktarımı.

“Seydişehir’in 104 Yıl Önceki Nüfusu 4296.” Seydişehir Gündem, 2019; BOA DH.EUM.KLU. 9/19’un yayımlanmış aktarımı.

“Seydişehir’de Gayrimüslim Öğrenciler.” Seydişehir Gündem, 2019; okul kayıtları ve Ercan Arslan’ın araştırmalarına dayalı aktarım.

“Seydişehir’de İskân Edilen Balkan Muhacirleri.” Seydişehir Gündem, 2019; 1922–1926 nüfus ve emvâl-i metrûke verilerinin yayımlanmış aktarımı.